หน้าหลัก ข่าวดาราศาสตร์

ดาวสามรุ่นในกระจุกเดียว

6 ตุลาคม 2551 รายงานโดย: วิมุติ วสะหลาย (wimut@hotmail.com)

กระจุกดาว เป็นวัตถุท้องฟ้าที่แสนวิเศษ ไม่เพียงแต่มีรูปร่างสวยงามเท่านั้น มันมีคุณสมบัติหลายด้านที่เป็นประโยชน์ในการศึกษาดาราศาสตร์ สมบัติด้านหนึ่งก็คือการที่มีดาวจำนวนมากและหลายชนิดอยู่ด้วยกัน มีต้นกำเนิดร่วมกัน อยู่ห่างจากโลกเท่ากัน และมีอายุเท่ากัน ด้วยเหตุนี้กระจุกดาวจึงมักถูกใช้เป็นเหมือนเครื่องมือวัด หรือตารางเทียบค่าคุณสมบัติต่าง ๆ ของดาวฤกษ์ ทั้งระยะห่าง คาบ ความสว่าง อายุ ซึ่งนักดาราศาสตร์สามารถนำไปใช้ในการวิจัยเรื่องอื่นได้มากมาย

แต่จะเกิดอะไรขึ้นหากพบว่ามีกระจุกดาวที่มีดาวอายุต่างกันหลายรุ่น

นักดาราศาสตร์ก็ต้องกุมขมับน่ะซี

เรื่องนี้ก็เกิดขึ้นแล้วจริง ๆ ที่เอ็นจีซี 6791 (NGC 6791) ซึ่งในกลุ่มดาวพิณ กระจุกดาวนี้เป็นกระจุกดาวเปิดที่ใหญ่และอายุมากที่สุดแห่งหนึ่งบนท้องฟ้า มีขนาดใหญ่กว่ากระจุกดาวเปิดทั่วไปถึงสิบเท่า มีดาวฤกษ์เป็นสมาชิกราว 10,000 ดวง

จากการใช้กล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิลศึกษาดาวฤกษ์ที่จางที่สุดในกระจุกดาวนี้ นักดาราศาสตร์พบว่ามีดาวถึง 3 รุ่น สองกลุ่มแรกคือดาวฤกษ์ที่สิ้นอายุขัยแล้วหรือที่เรียกว่าดาวแคระขาว มีทั้งที่มีอายุประมาณหกพันล้านปีกับราวสี่พันล้านปี ส่วนดาวกลุ่มที่สามซึ่งยังเป็นดาวฤกษ์ธรรมดากลับมีอายุราวแปดพันล้านปี ซึ่งเก่าแก่กว่าพวกที่เป็นดาวแคระขาวเสียอีก

"ดาวฤกษ์ในกระจุกดาวควรมีอายุเท่ากันเพราะมันเกิดมาพร้อมกันและเกิดจากก้อนแก๊สก้อนเดียวกัน เรางงมากว่าเรื่องนี้เกิดขึ้นได้อย่างไร" ลุยกี เบดิน จากสถาบันวิทยาศาสตร์กล้องโทรทรรศน์อวกาศกล่าว

คำอธิบายหนึ่งสำหรับความไม่สอดคล้องของอายุดาวที่พบคือ ดาวแคระขาวที่เห็นว่ามีอายุน้อยนั้นแท้จริงอาจเป็นดาวคู่ที่อยู่ชิดกันมาก ด้วยเหตุที่กระจุกดาวนี้อยู่ไกลมาก จึงมองเห็นเป็นดาวดวงเดียวที่มีความสว่างมากกว่าปกติ และความสว่างที่มากเกินจริงนี้เองที่ถูกแปรความหมายไปเป็นอายุที่อ่อนวัยขึ้น

ก่อนหน้านี้นักวิทยาศาสตร์ก็พบว่ากระจุกดาวเอ็นจีซี 6791 มีสัดส่วนของดาวคู่สูงอย่างน่าสังเกตอยู่แล้ว ซึ่งลักษณะเช่นนี้ก็พบในกระจุกดาวเปิดอีกหลายแห่ง ถ้าดาวแคระขาวใน เอ็นจีซี 6791 ที่พบนี้เป็นดาวคู่จริง ก็จะเป็นครั้งแรกที่พบดาวคู่ของดาวแคระขาว

หากเป็นเช่นนั้นจริง ปัญหาด้านอายุดาวก็คลี่คลายขึ้นมาระดับหนึ่ง จากสามรุ่นเหลือสองรุ่น นั่นคือรุ่นแปดพันล้านปีกับรุ่นหกพันล้านปี สิ่งที่เหลือก็คือการหาว่ากระบวนการใดกันที่ทำให้วิวัฒนาการของดาวแคระขาวช้าลงไป

ที่มา: