ดาราจักรหมวกปีก สองร่างในหนึ่งเดียว
หากจะมีการลงคะแนนเสียงในหมู่นักดูดาวถึงดาราจักรที่สวยงามที่สุด
น่าจะต้องมีชื่อของดาราจักรหมวกปีก
(Sombrero
Galaxy)
อยู่ในรายชื่ออันดับต้น
ๆ
ด้วยรูปร่างที่สวยงามโดดเด่นไม่เหมือนใคร
จึงทำให้เป็นดาราจักรที่มีชื่อเสียงที่สุดแห่งหนึ่งบนท้องฟ้า
ดาราจักรหมวกปีก
หรือชื่อในบัญชีเมซีเยว่า
เอ็ม
104
(M104)
อยู่ห่างจากโลกไป
28
ล้านปีแสงในทิศทางของกลุ่มดาวหญิงสาว
จากมุมมองของโลก
ดาราจักรนี้มีรูปร่างเหมือนจานแบนที่มีดุมกลางปูดโปน
มีแถบดำพาดผ่านตามขอบจานจนดูเหมือนจานสองใบประกบกัน
คล้ายหมวกปีกกว้างของชาวเมกซิโก
จึงเป็นที่มาของชื่อสามัญที่รู้จักกันดี
แต่นักดาราศาสตร์ไม่แน่ใจว่าจานของดาราจักรนี้มีลักษณะเป็นวงแหวน
หรือเป็นขดเหมือนก้นหอย
นักดาราศาสตร์แบ่งดาราจักรออกเป็นประเภทต่าง
ๆ
ตามสัณฐานได้หลายประเภท
เช่นดาราจักรทรงรี
ดาราจักรทรงกลม
ดาราจักรชนิดก้นหอย
จากการศึกษาครั้งใหม่โดยกล้องโทรทรรศน์อวกาศสปิตเซอร์ของนาซา
ระบุว่า
ดาราจักรหมวกปีกอาจเป็นได้ทั้งทรงรีและก้นหอย
ในภาพถ่ายที่ถ่ายในย่านความถี่แสงขาว
ดาราจักรหมวกปีกจะดูขมุกขมัวเนื่องจากจมอยู่ในก้อนแก๊สที่ส่องสว่างในกลดดาราจักร
นักดาราศาสตร์เคยคาดว่ากลดของดาราจักรนี้น่าจะค่อนข้างมวลน้อยและเล็ก
แต่ในย่านความถี่อินฟราเรด
สปิตเซอร์ได้เปิดเผยภาพของดาวฤกษ์เก่าแก่ที่ฝังอยู่ในก้อนแก๊ส
และแสดงขนาดที่แท้จริงของกลดที่แสดงได้ชัดเจนว่านี่เป็นดาราจักรรีขนาดยักษ์
หากจะคิดว่าดาราจักรนี้เป็นผลจากดาราจักรทรงรียักษ์กลืนกินดาราจักรก้นหอย
นักดาราศาสตร์กล่าวว่าแนวคิดนี้เป็นไปได้ยากยิ่ง
เพราะกระบวนการกลืนดาวน่าจะทำลายโครงสร้างของจานก้นหอยไปนานแล้ว
แนวทางที่น่าเป็นไปได้มากกว่าคือ
จานแก๊สก่อกำเนิดขึ้นมาภายในดาราจักรทรงรีตั้งแต่ต้น
แต่ทฤษฎีนี้ก็มีปัญหาเช่นกัน
เพราะว่าโครงสร้างรูปจานก็ไม่น่าจะคงสภาพอยู่ได้ในก้อนแก๊สทรงรียักษ์ใหญ่ขนาดนั้นได้
นักวิจัยกล่าวว่า
คำตอบนี้จะช่วยไขปริศนาเกี่ยวกับวิวัฒนาการดาราจักรได้
ซึ่งเป็นศาสตร์ที่นักดาราศาสตร์ยังไม่เข้าใจดีนัก
ดาราจักรอีกแห่งหนึ่งคือ
ดาราจักรคนครึ่งม้าเอ
(Centaurus
A)
ก็มีปัญหาคล้ายคลึงกัน
เพราะมีโครงสร้างภายนอกแบบดาราจักรทรงรี
และมีโครงสร้างแบบจานอยู่ภายใน
แต่จานของคนครึ่งม้าเอมีดาวฤกษ์ไม่มากนัก
นักดาราศาสตร์คาดว่าดาราจักรนี้น่าจะมีระยะของวิวัฒนาการก่อนระยะที่ดาราจักรหมวกปีกเป็นอยู่
และเป็นไปได้ว่าดาราจักรคนครึ่งม้าเอจะวิวัฒน์ไปสู่สภาพคล้ายคลึงกับดาราหมวกปีกต่อไป
การค้นพบครั้งนี้อาจช่วยตอบคำถามอีกคำถามหนึ่งเกี่ยวกับจำนวนของกระจุกดาวทรงกลมในดาราจักรหมวกปีก
ดาราจักรทรงรีทั่วไปมีกระจุกดาวทรงกลมอยู่หลายพันดวง
ส่วนดาราจักรก้นหอยมีเพียงหลักร้อยเท่านั้น
นักดาราศาสตร์พบว่าดาราจักรหมวกปีกมีเกือบ
2,000
กระจุก
ตัวเลขนี้ยิ่งสนับสนุนทฤษฎีใหม่ที่ว่าดาราจักรนี้เป็นดาราจักรทรงรี
ที่มา:
)