ท้องฟ้าในรอบสัปดาห์

วรเชษฐ์ บุญปลอด - ปรับปรุงล่าสุด 7 ธันวาคม 2560

3-9 ธันวาคม 2560

  • อาทิตย์, 3 ธันวาคม เวลาหัวค่ำ ดวงจันทร์ใกล้ดาวอัลเดบารันในกลุ่มดาววัวที่ระยะ 0.5 องศา / จันทร์เพ็ญ (22:47 น.)
  • จันทร์, 4 ธันวาคม ดวงจันทร์ใกล้โลกที่สุด (16 น. ระยะห่าง 357,492 กม.)
  • เสาร์, 9 ธันวาคม เวลาเช้ามืด ดวงจันทร์ใกล้ดาวหัวใจสิงห์ในกลุ่มดาวสิงโตที่ระยะ 1°

10-16 ธันวาคม 2560

  • อาทิตย์, 10 ธันวาคม จันทร์กึ่งข้างแรม (14:51 น.)
  • พุธ, 13 ธันวาคม ดาวพุธผ่านตำแหน่งร่วมทิศแนววงใน / คืนนี้ฝนดาวตกคนคู่มีอัตราสูงสุด (แสงจันทร์รบกวนหลังตี 3)
  • พฤหัสบดี, 14 ธันวาคม เวลาเช้ามืด ดวงจันทร์ใกล้ดาวอังคาร 4°
  • ศุกร์, 15 ธันวาคม เวลาเช้ามืด ดวงจันทร์ใกล้ดาวพฤหัสบดี 5°

17-23 ธันวาคม 2560

  • จันทร์, 18 ธันวาคม จันทร์ดับ (13:30 น.)
  • อังคาร, 19 ธันวาคม ดวงจันทร์ไกลโลกที่สุด (8 น. ระยะห่าง 406,603 กม.)
  • พฤหัสบดี, 21 ธันวาคม ดวงอาทิตย์ผ่านตำแหน่งเหมายัน มีเดคลิเนชันลงไปทางใต้มากที่สุด (23:28 น.)
  • ศุกร์, 22 ธันวาคม ดาวเสาร์อยู่ร่วมทิศกับดวงอาทิตย์

ดาวเคราะห์และดวงจันทร์ (ธันวาคม 2560)

ดาวเสาร์ (โชติมาตร +0.5) อยู่ในกลุ่มดาวคนยิงธนู เคลื่อนเข้าใกล้ดวงอาทิตย์จนมีเวลาให้สังเกตได้สั้น ๆ หลังดวงอาทิตย์ตก โดยมีดาวพุธอยู่ทางซ้ายมือของดาวเสาร์ ดาวพุธทำมุมห่างดวงอาทิตย์ที่สุดเมื่อปลายเดือนพฤศจิกายน เดือนนี้จึงเคลื่อนใกล้ดวงอาทิตย์มากขึ้นทุกวัน ช่วง 1-2 สัปดาห์แรกของเดือนเป็นช่วงสุดท้ายที่มีโอกาสสังเกตดาวพุธและดาวเสาร์ หลังจากนั้นดาวเคราะห์ทั้งสองจะเข้าใกล้ดวงอาทิตย์จนไม่สามารถสังเกตได้ วันที่ 1-8 ธันวาคม ความสว่างของดาวพุธลดลงอย่างรวดเร็วจากโชติมาตร 0.0 ไปที่ +2.4

ดาวอังคาร (โชติมาตร +1.7 ถึง +1.5) และดาวพฤหัสบดี (โชติมาตร -1.7 ถึง -1.8) อยู่บนท้องฟ้าทิศตะวันออกในเวลาเช้ามืด ช่วงแรกดาวอังคารอยู่ในกลุ่มดาวหญิงสาว ปรากฏทางซ้ายมือของดาวรวงข้าว ปลายเดือนเข้าสู่กลุ่มดาวคันชั่ง ซึ่งมีดาวพฤหัสบดีปรากฏอยู่ ดาวเคราะห์ทั้งสองเข้าใกล้กันมากขึ้นทุกวัน ต้นเดือนห่างกัน 16 องศา ปลายเดือนห่างกัน 3 องศา ดาวอังคารและดาวพฤหัสบดีจะใกล้กันที่สุดในเช้ามืดวันที่ 7 มกราคม 2561 ที่ระยะห่าง 0.2 องศา

ดวงจันทร์สว่างเต็มดวงในวันที่ 3 ธันวาคม โดยอยู่ใกล้ดาวอัลเดบารัน หลังจากนั้นเข้าสู่ข้างแรม เช้ามืดวันที่ 9 ธันวาคม ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวเสาร์ วันที่ 10 ธันวาคม ดวงจันทร์สว่างครึ่งดวง เช้ามืดวันที่ 14 ธันวาคม จันทร์เสี้ยวอยู่ใกล้ดาวอังคาร จากนั้นผ่านใกล้ดาวพฤหัสบดีในวันถัดไป หลังจันทร์ดับในวันที่ 18 ธันวาคม จะเข้าสู่ข้างขึ้น ดวงจันทร์เสี้ยวอยู่บนท้องฟ้าทิศตะวันตกในเวลาหัวค่ำ สว่างครึ่งดวงในวันที่ 26 ธันวาคม

ภาพจำลองดาวเคราะห์ แสดงให้เห็นส่วนสว่างของดาวเคราะห์ และขนาดปรากฏเปรียบเทียบ (ดัดแปลงจาก Solar System Simulator/NASA)

ศัพท์ดาราศาสตร์

  • การร่วมทิศ (conjunction) - การที่วัตถุท้องฟ้า 2 วัตถุ ปรากฏอยู่ในแนวเดียวกันหรือทิศทางเดียวกัน มักเป็นช่วงที่อยู่ใกล้กัน
  • ดาวคู่ (double star) - ดาวสองดวงปรากฏอยู่ใกล้กัน อาจโคจรรอบกันและกัน หรือไม่เกี่ยวข้องกันแต่เรียงอยู่ในแนวเดียวกันเมื่อมองจากโลก
  • ดาวแปรแสง (variable star) - ดาวที่มีความส่องสว่างเปลี่ยนแปลงไปตามเวลา
  • ตำแหน่งตรงข้าม (opposition) - การอยู่ตรงข้ามกันบนท้องฟ้าของสองวัตถุ ปรกติใช้เมื่อวัตถุหนึ่งคือดวงอาทิตย์
  • โชติมาตร (magnitude) - มาตราบอกความส่องสว่างของวัตถุท้องฟ้า ตัวเลขยิ่งมีค่าน้อยยิ่งสว่าง ดาวจางที่สุดที่ตาเปล่าของคนสายตาปรกติจะมองเห็นได้ในเวลากลางคืนภายใต้ท้องฟ้ามืดสนิทมีโชติมาตรประมาณ 6.5 ตัวอย่างโชติมาตรของดาว เช่น ดาวเหนือมีโชติมาตร 2 ดาวศุกร์มีโชติมาตรประมาณ -4 ดวงจันทร์เพ็ญมีโชติมาตรประมาณ -12.7
  • มุมห่าง (elongation) - ระยะเชิงมุมระหว่างดวงอาทิตย์กับวัตถุท้องฟ้า
  • ระยะเชิงมุม (angular distance) และขนาดเชิงมุม - การบอกระยะห่างและขนาดปรากฏของวัตถุท้องฟ้าใช้หน่วยของมุม พบบ่อยคือองศา ซึ่งแบ่งย่อยได้เป็นลิปดาและพิลิปดา (สัญลักษณ์ °,′ และ ′′ ตามลำดับ) โดย 1° = 60′ และ 1′ = 60′′
  • เวลาสากล (Universal Time) - ระบบเวลาที่ใช้เป็นมาตรฐานสากลทางดาราศาสตร์ เวลาประเทศไทยเร็วกว่าเวลาสากล 7 ชั่วโมง
  • สุริยวิถี (ecliptic) - แนวเส้นทางการเคลื่อนที่ของดวงอาทิตย์บนท้องฟ้า ซึ่งผ่านกลุ่มดาวจักรราศี โดยดาวเคราะห์และดวงจันทร์เคลื่อนอยู่ใกล้แนวนี้
  • หน่วยดาราศาสตร์ (astronomical unit) - หน่วยบอกระยะทาง เท่ากับระยะห่างเฉลี่ยระหว่างโลกกับดวงอาทิตย์ ซึ่งมีค่าประมาณ 149.6 ล้านกิโลเมตร

ดูเพิ่ม