ท้องฟ้าในรอบสัปดาห์

วรเชษฐ์ บุญปลอด ปรับปรุงล่าสุด : 13 มีนาคม 2560

12-18 มีนาคม 2560

  • อาทิตย์, 12 มีนาคม - จันทร์เพ็ญ (21:54 น.)
  • พุธ, 15 มีนาคม - เวลาเช้ามืด ดวงจันทร์ใกล้ดาวพฤหัสบดีและดาวรวงข้าวในกลุ่มดาวหญิงสาว ห่าง 2° และ 6° ตามลำดับ

19-25 มีนาคม 2560

  • อาทิตย์, 19 มีนาคม - ดวงจันทร์ไกลโลกที่สุด (0 น. ระยะห่าง 404,650 กม.)
  • จันทร์, 20 มีนาคม - เวลาเช้ามืด ดวงจันทร์ใกล้ดาวเสาร์ 7° / ดวงอาทิตย์ผ่านตำแหน่งวสันตวิษุวัต (17:29 น.) / จันทร์กึ่งข้างแรม (22:58 น.)
  • อังคาร, 21 มีนาคม - เวลาเช้ามืด ดวงจันทร์ใกล้ดาวเสาร์ 7°
  • เสาร์, 25 มีนาคม - ดาวศุกร์ผ่านตำแหน่งร่วมทิศแนววงใน

26 มีนาคม - 1 เมษายน 2560

  • อังคาร, 28 มีนาคม - จันทร์ดับ (09:57 น.)
  • พุธ, 29 มีนาคม - เวลาหัวค่ำ ดวงจันทร์ใกล้ดาวพุธ 6° (ใกล้ขอบฟ้า)
  • พฤหัสบดี, 30 มีนาคม - เวลาหัวค่ำ ดวงจันทร์ใกล้ดาวอังคาร 6° / ดวงจันทร์ใกล้โลกที่สุด (20 น. ระยะห่าง 363,854 กม.)
  • เสาร์, 1 เมษายน - เวลาหัวค่ำ ดวงจันทร์ใกล้ดาวอัลเดบารันในกลุ่มดาววัวที่ระยะ 1° / ดาวพุธห่างดวงอาทิตย์ไปทางทิศตะวันออกมากที่สุด 19° (เห็นได้เวลาหัวค่ำ)

ดาวเคราะห์และดวงจันทร์ (มีนาคม 2560)

ครึ่งแรกของเดือนนี้เป็นช่วงสุดท้ายของปีที่จะเห็นดาวศุกร์ในเวลาหัวค่ำ ขณะที่ดาวอังคารยังคงอยู่บนท้องฟ้าเวลานี้ต่อเนื่องไปถึงต้นเดือนมิถุนายน ต้นเดือนทั้งดาวศุกร์และดาวอังคารอยู่ในกลุ่มดาวปลา จากนั้นดาวอังคารจะเข้าสู่กลุ่มดาวแกะ ดาวศุกร์เคลื่อนเข้าใกล้ดวงอาทิตย์อย่างรวดเร็ว สังเกตได้จนถึงราวกลางเดือนมีนาคม โดยความสว่างลดลงจากโชติมาตร -4.8 ไปอยู่ที่ -4.3 หากสังเกตด้วยกล้องโทรทรรศน์กำลังขยายสูงจะเห็นดาวศุกร์เป็นเสี้ยวขนาดใหญ่ ส่วนดาวอังคารมีขนาดเล็กกว่ามาก ตลอดเดือนนี้จางลงจากโชติมาตร +1.3 ไปที่ +1.5

ดาวพุธอยู่ร่วมทิศกับดวงอาทิตย์ในวันที่ 7 มีนาคม หลังจากนั้นจะมาปรากฏใกล้ขอบฟ้าทิศตะวันตกในเวลาหัวค่ำ มีโอกาสสังเกตได้ในช่วงสองสัปดาห์สุดท้ายของเดือน โดยอยู่ในกลุ่มดาวปลา ความสว่างของดาวพุธลดลงจากโชติมาตร -1.3 ในวันที่ 19 มีนาคม ไปอยู่ที่ -0.3 ในวันที่ 31 มีนาคม

ดาวพฤหัสบดี (โชติมาตร -2.3 ถึง -2.5) อยู่ใกล้ดาวรวงข้าวในกลุ่มดาวหญิงสาว ต้นเดือนขึ้นมาอยู่เหนือขอบฟ้าทิศตะวันออกที่มุมเงย 10° ตั้งแต่เวลาประมาณ 3 ทุ่มครึ่ง ดาวเสาร์ (โชติมาตร +0.5 ถึง +0.4) อยู่ในกลุ่มดาวคนยิงธนู ต้นเดือนเริ่มเห็นได้หลังตี 2 ทั้งดาวพฤหัสบดีและดาวเสาร์อยู่บนท้องฟ้าจนถึงเวลาเช้ามืด

ต้นเดือนจันทร์เสี้ยวอยู่บนท้องฟ้าเวลาหัวค่ำ วันที่ 1 มีนาคม ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวอังคารและดาวศุกร์ จากนั้นสว่างครึ่งดวงในวันที่ 5 มีนาคม ขณะผ่านใกล้ดาวอัลเดบารันในกลุ่มดาววัว เช้ามืดวันที่ 11 มีนาคม ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวหัวใจสิงห์ ก่อนสว่างเต็มดวงในวันที่ 12 มีนาคม

ครึ่งเดือนหลังเข้าสู่ข้างแรม เช้ามืดวันที่ 15 มีนาคม ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวพฤหัสบดีและดาวรวงข้าวในกลุ่มดาวหญิงสาว วันที่ 20 มีนาคม ดวงจันทร์สว่างครึ่งดวงอยู่ใกล้ดาวเสาร์ ส่วนสว่างของดวงจันทร์ลดลงเรื่อย ๆ จนถึงจันทร์ดับในวันที่ 28 มีนาคม วันถัดไป ดวงจันทร์เริ่มปรากฏบนท้องฟ้าเวลาหัวค่ำ โดยอยู่ใกล้ดาวพุธ จากนั้นวันที่ 30 มีนาคม จะเห็นจันทร์เสี้ยวอยู่ใกล้ดาวอังคาร

ภาพจำลองดาวเคราะห์ แสดงให้เห็นส่วนสว่างของดาวเคราะห์ และขนาดปรากฏเปรียบเทียบ (ดัดแปลงจาก Solar System Simulator/NASA)

ศัพท์ดาราศาสตร์

  • การร่วมทิศ (conjunction) - การที่วัตถุท้องฟ้า 2 วัตถุ ปรากฏอยู่ในแนวเดียวกันหรือทิศทางเดียวกัน มักเป็นช่วงที่อยู่ใกล้กัน
  • ดาวคู่ (double star) - ดาวสองดวงปรากฏอยู่ใกล้กัน อาจโคจรรอบกันและกัน หรือไม่เกี่ยวข้องกันแต่เรียงอยู่ในแนวเดียวกันเมื่อมองจากโลก
  • ดาวแปรแสง (variable star) - ดาวที่มีความส่องสว่างเปลี่ยนแปลงไปตามเวลา
  • ตำแหน่งตรงข้าม (opposition) - การอยู่ตรงข้ามกันบนท้องฟ้าของสองวัตถุ ปรกติใช้เมื่อวัตถุหนึ่งคือดวงอาทิตย์
  • โชติมาตร (magnitude) - มาตราบอกความส่องสว่างของวัตถุท้องฟ้า ตัวเลขยิ่งมีค่าน้อยยิ่งสว่าง ดาวจางที่สุดที่ตาเปล่าของคนสายตาปรกติจะมองเห็นได้ในเวลากลางคืนภายใต้ท้องฟ้ามืดสนิทมีโชติมาตรประมาณ 6.5 ตัวอย่างโชติมาตรของดาว เช่น ดาวเหนือมีโชติมาตร 2 ดาวศุกร์มีโชติมาตรประมาณ -4 ดวงจันทร์เพ็ญมีโชติมาตรประมาณ -12.7
  • มุมห่าง (elongation) - ระยะเชิงมุมระหว่างดวงอาทิตย์กับวัตถุท้องฟ้า
  • ระยะเชิงมุม (angular distance) และขนาดเชิงมุม - การบอกระยะห่างและขนาดปรากฏของวัตถุท้องฟ้าใช้หน่วยของมุม พบบ่อยคือองศา ซึ่งแบ่งย่อยได้เป็นลิปดาและพิลิปดา (สัญลักษณ์ °,′ และ ′′ ตามลำดับ) โดย 1° = 60′ และ 1′ = 60′′
  • เวลาสากล (Universal Time) - ระบบเวลาที่ใช้เป็นมาตรฐานสากลทางดาราศาสตร์ เวลาประเทศไทยเร็วกว่าเวลาสากล 7 ชั่วโมง
  • สุริยวิถี (ecliptic) - แนวเส้นทางการเคลื่อนที่ของดวงอาทิตย์บนท้องฟ้า ซึ่งผ่านกลุ่มดาวจักรราศี โดยดาวเคราะห์และดวงจันทร์เคลื่อนอยู่ใกล้แนวนี้
  • หน่วยดาราศาสตร์ (astronomical unit) - หน่วยบอกระยะทาง เท่ากับระยะห่างเฉลี่ยระหว่างโลกกับดวงอาทิตย์ ซึ่งมีค่าประมาณ 149.6 ล้านกิโลเมตร

ดูเพิ่ม