ท้องฟ้าในรอบสัปดาห์

วรเชษฐ์ บุญปลอด ปรับปรุงล่าสุด : 26 กุมภาพันธ์ 2560

26 กุมภาพันธ์ - 4 มีนาคม 2560

  • อาทิตย์, 26 กุมภาพันธ์ - จันทร์ดับ (21:58 น.) เกิดสุริยุปราคาวงแหวน ไม่เห็นในประเทศไทย
  • อาทิตย์-จันทร์, 26-27 กุมภาพันธ์ - เวลาหัวค่ำ ดาวอังคารใกล้ดาวยูเรนัส 0.7°
  • พุธ, 1 มีนาคม - เวลาหัวค่ำ ดวงจันทร์ใกล้ดาวอังคารและดาวศุกร์ ห่าง 7° และ 11° ตามลำดับ
  • พฤหัสบดี, 2 มีนาคม - ดาวเนปจูนอยู่ร่วมทิศกับดวงอาทิตย์
  • ศุกร์, 3 มีนาคม - ดวงจันทร์ใกล้โลกที่สุด (15 น. ระยะห่าง 369,062 กม.)

5-11 มีนาคม 2560

  • อาทิตย์, 5 มีนาคม - เวลาหัวค่ำ ดวงจันทร์ใกล้ดาวอัลเดบารัน 5° / จันทร์กึ่งข้างขึ้น (18:32 น.)
  • อังคาร, 7 มีนาคม - ดาวพุธผ่านตำแหน่งร่วมทิศแนววงนอก
  • พฤหัสบดี, 9 มีนาคม - เวลาหัวค่ำ ดวงจันทร์ใกล้กระจุกดาวรังผึ้ง 5°
  • เสาร์, 11 มีนาคม - เวลาเช้ามืด ดวงจันทร์ใกล้ดาวหัวใจสิงห์ 2°

12-18 มีนาคม 2560

  • อาทิตย์, 12 มีนาคม - จันทร์เพ็ญ (21:54 น.)
  • พุธ, 15 มีนาคม - เวลาเช้ามืด ดวงจันทร์ใกล้ดาวพฤหัสบดีและดาวรวงข้าวในกลุ่มดาวหญิงสาว ห่าง 2° และ 6° ตามลำดับ

ดาวเคราะห์และดวงจันทร์ (กุมภาพันธ์ 2560)

ดาวศุกร์และดาวอังคารอยู่ในกลุ่มดาวปลา ทั้งคู่ยังคงปรากฏในเวลาหัวค่ำ โดยดาวศุกร์ (โชติมาตร -4.7 ถึง -4.8) มีตำแหน่งบนท้องฟ้าต่ำกว่าดาวอังคาร (โชติมาตร +1.1 ถึง +1.3) ดาวศุกร์ทำมุมห่างดวงอาทิตย์ที่สุดเมื่อกลางเดือนมกราคมที่ผ่านมา ช่วงนี้จึงเป็นช่วงที่กำลังเคลื่อนกลับเข้าใกล้ดวงอาทิตย์ เมื่อสังเกตด้วยกล้องโทรทรรศน์กำลังขยายสูงจะเห็นดาวศุกร์เป็นเสี้ยวและมีขนาดใหญ่ขึ้นทุกวัน ค่ำวันที่ 26 และ 27 กุมภาพันธ์ ดาวอังคารผ่านใกล้ดาวยูเรนัส (โชติมาตร +5.9) ที่ระยะห่างเพียง 0.7° สังเกตได้ดีในกล้องสองตาและกล้องโทรทรรศน์

ดาวพฤหัสบดี (โชติมาตร -2.1 ถึง -2.3) และดาวเสาร์ (โชติมาตร +0.5) อยู่บนท้องฟ้าให้สังเกตได้ดีในเวลาเช้ามืด ดาวพฤหัสบดีอยู่ใกล้ดาวรวงข้าวในกลุ่มดาวหญิงสาว ต้นเดือนเริ่มเห็นอยู่เหนือขอบฟ้าตั้งแต่เวลาประมาณ 5 ทุ่มครึ่ง หลังจากนั้นจะขึ้นเร็วขึ้นเรื่อย ๆ ดาวเสาร์อยู่ในพื้นที่ของกลุ่มดาวคนแบกงู เข้าสู่กลุ่มดาวคนยิงธนูในปลายเดือนนี้ ต้นเดือนเริ่มเห็นดาวเสาร์อยู่เหนือขอบฟ้าตั้งแต่เวลาประมาณตี 4

ดาวพุธเป็นดาวเคราะห์อีกดวงหนึ่งที่อยู่บนท้องฟ้าเวลาเช้ามืด ดาวพุธทำมุมห่างดวงอาทิตย์ที่สุดเมื่อเดือนมกราคม เดือนนี้จึงกำลังเคลื่อนกลับเข้าใกล้ดวงอาทิตย์ ต้นเดือนยังมีโอกาสเห็นดาวพุธอยู่เหนือขอบฟ้าตะวันออกขณะท้องฟ้าเริ่มสว่าง ความสว่างของดาวพุธไม่เปลี่ยนแปลงโดยอยู่ที่โชติมาตร -0.2 มาตั้งแต่กลางเดือนมกราคม เดือนนี้สว่างเพิ่มขึ้นอย่างช้า ๆ แต่ก็เข้าใกล้ดวงอาทิตย์มากขึ้น สังเกตดาวพุธได้ถึงราวปลายสัปดาห์ที่ 2 ของเดือน

ต้นเดือนอยู่ในช่วงข้างขึ้น ดวงจันทร์อยู่บนท้องฟ้าเวลาหัวค่ำ วันที่ 1 กุมภาพันธ์ จันทร์เสี้ยว ดาวอังคาร และดาวศุกร์ เรียงตัวกันเกือบเป็นเส้นตรงบนท้องฟ้า จากนั้นดวงจันทร์สว่างครึ่งดวงในวันที่ 4 กุมภาพันธ์ คืนถัดไปดวงจันทร์ผ่านใกล้ดาวอัลเดบารันในกลุ่มดาววัว วันที่ 11 กุมภาพันธ์ ดวงจันทร์สว่างเต็มดวง เวลาหัวค่ำของวันนี้ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวหัวใจสิงห์ในกลุ่มดาวสิงโต หลังจากนั้นเข้าสู่ข้างแรม

เช้ามืดวันที่ 16 กุมภาพันธ์ ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวพฤหัสบดีและดาวรวงข้าวในกลุ่มดาวหญิงสาว วันที่ 19 กุมภาพันธ์ ดวงจันทร์สว่างครึ่งดวงข้างแรม เช้ามืดวันที่ 21 กุมภาพันธ์ จันทร์เสี้ยวอยู่ทางซ้ายมือของดาวเสาร์ วันที่ 26 กุมภาพันธ์ ดวงจันทร์เคลื่อนมาอยู่ระหว่างโลกกับดวงอาทิตย์ เกิดสุริยุปราคาวงแหวน แนวคราสผ่านทวีปอเมริกาใต้และแอฟริกา

ภาพจำลองดาวเคราะห์ แสดงให้เห็นส่วนสว่างของดาวเคราะห์ และขนาดปรากฏเปรียบเทียบ (ดัดแปลงจาก Solar System Simulator/NASA)

ศัพท์ดาราศาสตร์

  • การร่วมทิศ (conjunction) - การที่วัตถุท้องฟ้า 2 วัตถุ ปรากฏอยู่ในแนวเดียวกันหรือทิศทางเดียวกัน มักเป็นช่วงที่อยู่ใกล้กัน
  • ดาวคู่ (double star) - ดาวสองดวงปรากฏอยู่ใกล้กัน อาจโคจรรอบกันและกัน หรือไม่เกี่ยวข้องกันแต่เรียงอยู่ในแนวเดียวกันเมื่อมองจากโลก
  • ดาวแปรแสง (variable star) - ดาวที่มีความส่องสว่างเปลี่ยนแปลงไปตามเวลา
  • ตำแหน่งตรงข้าม (opposition) - การอยู่ตรงข้ามกันบนท้องฟ้าของสองวัตถุ ปรกติใช้เมื่อวัตถุหนึ่งคือดวงอาทิตย์
  • โชติมาตร (magnitude) - มาตราบอกความส่องสว่างของวัตถุท้องฟ้า ตัวเลขยิ่งมีค่าน้อยยิ่งสว่าง ดาวจางที่สุดที่ตาเปล่าของคนสายตาปรกติจะมองเห็นได้ในเวลากลางคืนภายใต้ท้องฟ้ามืดสนิทมีโชติมาตรประมาณ 6.5 ตัวอย่างโชติมาตรของดาว เช่น ดาวเหนือมีโชติมาตร 2 ดาวศุกร์มีโชติมาตรประมาณ -4 ดวงจันทร์เพ็ญมีโชติมาตรประมาณ -12.7
  • มุมห่าง (elongation) - ระยะเชิงมุมระหว่างดวงอาทิตย์กับวัตถุท้องฟ้า
  • ระยะเชิงมุม (angular distance) และขนาดเชิงมุม - การบอกระยะห่างและขนาดปรากฏของวัตถุท้องฟ้าใช้หน่วยของมุม พบบ่อยคือองศา ซึ่งแบ่งย่อยได้เป็นลิปดาและพิลิปดา (สัญลักษณ์ °,′ และ ′′ ตามลำดับ) โดย 1° = 60′ และ 1′ = 60′′
  • เวลาสากล (Universal Time) - ระบบเวลาที่ใช้เป็นมาตรฐานสากลทางดาราศาสตร์ เวลาประเทศไทยเร็วกว่าเวลาสากล 7 ชั่วโมง
  • สุริยวิถี (ecliptic) - แนวเส้นทางการเคลื่อนที่ของดวงอาทิตย์บนท้องฟ้า ซึ่งผ่านกลุ่มดาวจักรราศี โดยดาวเคราะห์และดวงจันทร์เคลื่อนอยู่ใกล้แนวนี้
  • หน่วยดาราศาสตร์ (astronomical unit) - หน่วยบอกระยะทาง เท่ากับระยะห่างเฉลี่ยระหว่างโลกกับดวงอาทิตย์ ซึ่งมีค่าประมาณ 149.6 ล้านกิโลเมตร

ดูเพิ่ม