ท้องฟ้าในรอบสัปดาห์

วรเชษฐ์ บุญปลอด ปรับปรุงล่าสุด : 22 มิถุนายน 2560

18-24 มิถุนายน 2560

  • พุธ, 21 มิถุนายน - เวลาเช้ามืด ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวศุกร์ 3° / ดวงอาทิตย์ผ่านตำแหน่งครีษมายัน มีเดคลิเนชันขึ้นไปทางเหนือมากที่สุด (11:24 น.) / ดาวพุธผ่านตำแหน่งร่วมทิศแนววงนอก
  • ศุกร์, 23 มิถุนายน - ดวงจันทร์ใกล้โลกที่สุด (18 น. ระยะห่าง 357,937 กม.)
  • เสาร์, 24 มิถุนายน - จันทร์ดับ (09:31 น.)

25 มิถุนายน - 1 กรกฎาคม 2560

  • จันทร์, 26 มิถุนายน - เวลาหัวค่ำ ดวงจันทร์อยู่ใกล้กระจุกดาวรังผึ้งในกลุ่มดาวปู 3°
  • พุธ, 28 มิถุนายน - เวลาหัวค่ำ ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวหัวใจสิงห์ในกลุ่มดาวสิงโต 6°
  • เสาร์, 1 กรกฎาคม - จันทร์กึ่งข้างขึ้น (07:51 น.) / หัวค่ำ : ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวพฤหัสบดี 3°

2-8 กรกฎาคม 2560

  • อาทิตย์, 2 กรกฎาคม - เวลาหัวค่ำ ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวรวงข้าวในกลุ่มดาวหญิงสาว 7°
  • อังคาร, 4 กรกฎาคม - โลกห่างดวงอาทิตย์ที่สุด (ระยะห่าง 1.0167 หน่วยดาราศาสตร์)
  • พุธ, 5 กรกฎาคม - เวลาเช้ามืด ดาวศุกร์อยู่ใกล้กระจุกดาวลูกไก่ 6.7°
  • พฤหัสบดี, 6 กรกฎาคม - เวลาเช้ามืด ดาวศุกร์อยู่ใกล้กระจุกดาวลูกไก่ 6.7° / ดวงจันทร์ไกลโลกที่สุด (11 น. ระยะห่าง 405,934 กม.)
  • ศุกร์, 7 กรกฎาคม - เวลาหัวค่ำ ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวเสาร์ 6°

ดาวเคราะห์และดวงจันทร์ (มิถุนายน 2560)

ต้นเดือนมิถุนายนเป็นช่วงสุดท้ายที่มีโอกาสเห็นดาวอังคาร (โชติมาตร +1.7) ในเวลาหัวค่ำ ดาวอังคารอยู่ในกลุ่มดาววัว สูงเหนือขอบฟ้าไม่มากหลังดวงอาทิตย์ตก และกำลังเคลื่อนเข้าใกล้ดวงอาทิตย์มากขึ้นจนหายลับไปในแสงของดวงอาทิตย์ ดาวพฤหัสบดี (โชติมาตร -2.2 ถึง -2.1) เป็นดาวเคราะห์สว่างอยู่สูงบนท้องฟ้าเวลาหัวค่ำในกลุ่มดาวหญิงสาว ต้นเดือนตกลับขอบฟ้าเวลาตี 2 ครึ่ง ปลายเดือนตกเร็วขึ้นอีก 2 ชั่วโมง

กลางเดือนนี้ดาวเสาร์อยู่ตรงข้ามกับดวงอาทิตย์และใกล้โลกที่สุดในรอบปี เราจึงเริ่มเห็นดาวเสาร์ในเวลาหัวค่ำ ปรากฏในกลุ่มดาวคนแบกงู ซึ่งส่วนหนึ่งของกลุ่มดาวนี้คั่นอยู่ระหว่างกลุ่มดาวแมงป่องกับคนยิงธนู ต้นเดือนดาวเสาร์สว่างที่โชติมาตร +0.1 จากนั้นสว่างที่สุดในกลางเดือนที่โชติมาตร 0.0 ก่อนจางลงไปที่ +0.1 ในปลายเดือน

ต้นเดือนดาวศุกร์ (โชติมาตร -4.5 ถึง -4.2) อยู่ในกลุ่มดาวปลา ทำมุมห่างดวงอาทิตย์ที่สุดในวันที่ 3 มิถุนายน ซึ่งเป็นวันที่ดาวศุกร์อยู่ใกล้ดาวยูเรนัส หลังจากนั้นดาวศุกร์จะเคลื่อนผ่านกลุ่มดาวแกะ แล้วเข้าสู่กลุ่มดาววัวในช่วงสิ้นเดือน ดาวพุธอยู่ต่ำกว่าดาวศุกร์เหนือขอบฟ้าทิศตะวันออก สองสัปดาห์แรกของเดือนยังมีโอกาสเห็นได้ สว่างที่โชติมาตร -0.4 ถึง -0.8 หลังจากนั้นดาวพุธจะเคลื่อนเข้าใกล้ดวงอาทิตย์จนสังเกตได้ยาก อยู่ร่วมทิศกับดวงอาทิตย์ในวันที่ 21 มิถุนายน

ต้นเดือนเป็นข้างขึ้น ดวงจันทร์สว่างครึ่งดวงในวันแรกของเดือน วันที่ 4 มิถุนายน มองเห็นดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวพฤหัสบดีและดาวรวงข้าว สว่างเต็มดวงในวันที่ 9 มิถุนายน เช้ามืดวันถัดไปดวงจันทร์ผ่านใกล้ดาวเสาร์ ด้านสว่างของดวงจันทร์ลดลงจนเหลือครึ่งดวงในวันที่ 17 มิถุนายน

เช้ามืดวันที่ 21 มิถุนายน จะเห็นจันทร์เสี้ยวอยู่ใกล้ดาวศุกร์ ดวงจันทร์เคลื่อนต่อไปจนอยู่ร่วมทิศกับดวงอาทิตย์ที่ตำแหน่งจันทร์ดับในวันที่ 24 มิถุนายน หลังจากนั้นดวงจันทร์ย้ายไปอยู่บนท้องฟ้าเวลาหัวค่ำเมื่อเข้าสู่ข้างขึ้นอีกครั้ง โดยผ่านใกล้กระจุกดาวรังผึ้งในกลุ่มดาวปูในวันที่ 26 มิถุนายน และใกล้ดาวเสาร์ในวันที่ 28 มิถุนายน

ภาพจำลองดาวเคราะห์ แสดงให้เห็นส่วนสว่างของดาวเคราะห์ และขนาดปรากฏเปรียบเทียบ (ดัดแปลงจาก Solar System Simulator/NASA)

ศัพท์ดาราศาสตร์

  • การร่วมทิศ (conjunction) - การที่วัตถุท้องฟ้า 2 วัตถุ ปรากฏอยู่ในแนวเดียวกันหรือทิศทางเดียวกัน มักเป็นช่วงที่อยู่ใกล้กัน
  • ดาวคู่ (double star) - ดาวสองดวงปรากฏอยู่ใกล้กัน อาจโคจรรอบกันและกัน หรือไม่เกี่ยวข้องกันแต่เรียงอยู่ในแนวเดียวกันเมื่อมองจากโลก
  • ดาวแปรแสง (variable star) - ดาวที่มีความส่องสว่างเปลี่ยนแปลงไปตามเวลา
  • ตำแหน่งตรงข้าม (opposition) - การอยู่ตรงข้ามกันบนท้องฟ้าของสองวัตถุ ปรกติใช้เมื่อวัตถุหนึ่งคือดวงอาทิตย์
  • โชติมาตร (magnitude) - มาตราบอกความส่องสว่างของวัตถุท้องฟ้า ตัวเลขยิ่งมีค่าน้อยยิ่งสว่าง ดาวจางที่สุดที่ตาเปล่าของคนสายตาปรกติจะมองเห็นได้ในเวลากลางคืนภายใต้ท้องฟ้ามืดสนิทมีโชติมาตรประมาณ 6.5 ตัวอย่างโชติมาตรของดาว เช่น ดาวเหนือมีโชติมาตร 2 ดาวศุกร์มีโชติมาตรประมาณ -4 ดวงจันทร์เพ็ญมีโชติมาตรประมาณ -12.7
  • มุมห่าง (elongation) - ระยะเชิงมุมระหว่างดวงอาทิตย์กับวัตถุท้องฟ้า
  • ระยะเชิงมุม (angular distance) และขนาดเชิงมุม - การบอกระยะห่างและขนาดปรากฏของวัตถุท้องฟ้าใช้หน่วยของมุม พบบ่อยคือองศา ซึ่งแบ่งย่อยได้เป็นลิปดาและพิลิปดา (สัญลักษณ์ °,′ และ ′′ ตามลำดับ) โดย 1° = 60′ และ 1′ = 60′′
  • เวลาสากล (Universal Time) - ระบบเวลาที่ใช้เป็นมาตรฐานสากลทางดาราศาสตร์ เวลาประเทศไทยเร็วกว่าเวลาสากล 7 ชั่วโมง
  • สุริยวิถี (ecliptic) - แนวเส้นทางการเคลื่อนที่ของดวงอาทิตย์บนท้องฟ้า ซึ่งผ่านกลุ่มดาวจักรราศี โดยดาวเคราะห์และดวงจันทร์เคลื่อนอยู่ใกล้แนวนี้
  • หน่วยดาราศาสตร์ (astronomical unit) - หน่วยบอกระยะทาง เท่ากับระยะห่างเฉลี่ยระหว่างโลกกับดวงอาทิตย์ ซึ่งมีค่าประมาณ 149.6 ล้านกิโลเมตร

ดูเพิ่ม