ท้องฟ้าในรอบสัปดาห์

วรเชษฐ์ บุญปลอด - ปรับปรุงล่าสุด 3 ตุลาคม 2560

1-7 ตุลาคม 2560

  • ศุกร์, 6 ตุลาคม เวลาเช้ามืด ดาวศุกร์ใกล้ดาวอังคาร 0.2° / จันทร์เพ็ญ (01:40 น.)

8-14 ตุลาคม 2560

  • จันทร์, 9 ตุลาคม ดาวพุธผ่านตำแหน่งร่วมทิศแนววงนอก / ดวงจันทร์ใกล้โลกที่สุด (13 น. ระยะห่าง 366,855 กม.)
  • อังคาร, 10 ตุลาคม เวลาเช้ามืด ดวงจันทร์ใกล้ดาวอัลเดบารัน 2°
  • พฤหัสบดี, 12 ตุลาคม จันทร์กึ่งข้างแรม (19:25 น.)
  • เสาร์, 14 ตุลาคม เวลาเช้ามืด ดวงจันทร์ใกล้กระจุกดาวรังผึ้งในกลุ่มดาวปูที่ระยะ 3°

15-21 ตุลาคม 2560

  • อาทิตย์, 15 ตุลาคม เวลาเช้ามืด ดวงจันทร์ใกล้ดาวหัวใจสิงห์ในกลุ่มดาวสิงโตที่ระยะ 7°
  • จันทร์, 16 ตุลาคม เวลาเช้ามืด ดวงจันทร์ใกล้ดาวหัวใจสิงห์ในกลุ่มดาวสิงโตที่ระยะ 7°
  • อังคาร, 17 ตุลาคม เวลาเช้ามืด ดวงจันทร์ใกล้ดาวอังคาร 6°
  • พุธ, 18 ตุลาคม เวลาเช้ามืด ดวงจันทร์ใกล้ดาวศุกร์ 2°
  • ศุกร์, 20 ตุลาคม จันทร์ดับ (02:12 น.) / ดาวยูเรนัสอยู่ตรงข้ามกับดวงอาทิตย์ (โชติมาตร 5.7) / คืนนี้ฝนดาวตกนายพรานมีอัตราสูงสุด
  • เสาร์, 21 ตุลาคม คืนนี้ฝนดาวตกนายพรานมีอัตราสูงสุด

ดาวเคราะห์และดวงจันทร์ (ตุลาคม 2560)

ดาวพฤหัสบดี (โชติมาตร -1.7) อยู่ในกลุ่มดาวหญิงสาว ต้นเดือนตุลาคมนี้เป็นช่วงสุดท้ายที่ยังพอมีโอกาสเห็นดาวพฤหัสบดีได้ในเวลาหัวค่ำ โดยปรากฏอยู่ใกล้ขอบฟ้าทิศตะวันตก แต่มีเวลาสังเกตได้ไม่นาน หลังจากนั้นดาวพฤหัสบดีจะเคลื่อนหายเข้าไปในแสงอาทิตย์ กลับมาปรากฏอีกครั้งบนท้องฟ้าเวลาเช้ามืดในกลางเดือนหน้า

ดาวเสาร์ (โชติมาตร +0.5) อยู่ในกลุ่มดาวคนแบกงู มองเห็นอยู่สูงบนท้องฟ้าเวลาหัวค่ำทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ ต้นเดือนตกลับขอบฟ้าเวลา 4 ทุ่มครึ่ง หลังจากนั้นจะตกเร็วขึ้นเรื่อย ๆ ปลายเดือนตกเวลา 3 ทุ่ม

ดาวศุกร์ (โชติมาตร -3.9) และดาวอังคาร (โชติมาตร +1.8) อยู่บนท้องฟ้าเวลาเช้ามืด ช่วงแรกดาวเคราะห์ทั้งสองอยู่ในกลุ่มดาวสิงโต เข้าใกล้กันที่สุดในเช้ามืดวันที่ 6 ตุลาคม ที่ระยะห่างเพียง 0.2 องศา หลังจากนั้นเข้าสู่กลุ่มดาวหญิงสาว

ดาวศุกร์กำลังเคลื่อนเข้าใกล้ดวงอาทิตย์มากขึ้น ทำให้มีเวลาสังเกตได้น้อยลง ต้นเดือนเริ่มเห็นอยู่เหนือขอบฟ้าตะวันออกในเวลาประมาณตี 4 ครึ่ง ปลายเดือนขึ้นราวตี 5 ดาวอังคารต่างจากดาวศุกร์เพราะกำลังทำมุมห่างดวงอาทิตย์มากขึ้น จึงเห็นอยู่สูงจากขอบฟ้ามากขึ้นอย่างช้า ๆ เมื่อเทียบตำแหน่งในเวลาเดียวกันของทุกวัน

ต้นเดือนเป็นปลายข้างขึ้น ดวงจันทร์สว่างเต็มดวงในวันที่ 6 ตุลาคม จากนั้นเข้าสู่ข้างแรม เช้ามืดวันที่ 10 ตุลาคม ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวอัลเดบารัน วันที่ 12 ตุลาคม ดวงจันทร์สว่างครึ่งดวง วันที่ 17 และ 18 ตุลาคม จันทร์เสี้ยวอยู่ใกล้ดาวอังคารและดาวศุกร์ ตามลำดับ หลังจันทร์ดับในวันที่ 20 ตุลาคม ดวงจันทร์จะย้ายไปอยู่บนท้องฟ้าเวลาหัวค่ำ วันที่ 24 ตุลาคม มองเห็นจันทร์เสี้ยวอยู่ใกล้ดาวเสาร์ จากนั้นสว่างครึ่งดวงในวันที่ 28 ตุลาคม

ภาพจำลองดาวเคราะห์ แสดงให้เห็นส่วนสว่างของดาวเคราะห์ และขนาดปรากฏเปรียบเทียบ (ดัดแปลงจาก Solar System Simulator/NASA)

ศัพท์ดาราศาสตร์

  • การร่วมทิศ (conjunction) - การที่วัตถุท้องฟ้า 2 วัตถุ ปรากฏอยู่ในแนวเดียวกันหรือทิศทางเดียวกัน มักเป็นช่วงที่อยู่ใกล้กัน
  • ดาวคู่ (double star) - ดาวสองดวงปรากฏอยู่ใกล้กัน อาจโคจรรอบกันและกัน หรือไม่เกี่ยวข้องกันแต่เรียงอยู่ในแนวเดียวกันเมื่อมองจากโลก
  • ดาวแปรแสง (variable star) - ดาวที่มีความส่องสว่างเปลี่ยนแปลงไปตามเวลา
  • ตำแหน่งตรงข้าม (opposition) - การอยู่ตรงข้ามกันบนท้องฟ้าของสองวัตถุ ปรกติใช้เมื่อวัตถุหนึ่งคือดวงอาทิตย์
  • โชติมาตร (magnitude) - มาตราบอกความส่องสว่างของวัตถุท้องฟ้า ตัวเลขยิ่งมีค่าน้อยยิ่งสว่าง ดาวจางที่สุดที่ตาเปล่าของคนสายตาปรกติจะมองเห็นได้ในเวลากลางคืนภายใต้ท้องฟ้ามืดสนิทมีโชติมาตรประมาณ 6.5 ตัวอย่างโชติมาตรของดาว เช่น ดาวเหนือมีโชติมาตร 2 ดาวศุกร์มีโชติมาตรประมาณ -4 ดวงจันทร์เพ็ญมีโชติมาตรประมาณ -12.7
  • มุมห่าง (elongation) - ระยะเชิงมุมระหว่างดวงอาทิตย์กับวัตถุท้องฟ้า
  • ระยะเชิงมุม (angular distance) และขนาดเชิงมุม - การบอกระยะห่างและขนาดปรากฏของวัตถุท้องฟ้าใช้หน่วยของมุม พบบ่อยคือองศา ซึ่งแบ่งย่อยได้เป็นลิปดาและพิลิปดา (สัญลักษณ์ °,′ และ ′′ ตามลำดับ) โดย 1° = 60′ และ 1′ = 60′′
  • เวลาสากล (Universal Time) - ระบบเวลาที่ใช้เป็นมาตรฐานสากลทางดาราศาสตร์ เวลาประเทศไทยเร็วกว่าเวลาสากล 7 ชั่วโมง
  • สุริยวิถี (ecliptic) - แนวเส้นทางการเคลื่อนที่ของดวงอาทิตย์บนท้องฟ้า ซึ่งผ่านกลุ่มดาวจักรราศี โดยดาวเคราะห์และดวงจันทร์เคลื่อนอยู่ใกล้แนวนี้
  • หน่วยดาราศาสตร์ (astronomical unit) - หน่วยบอกระยะทาง เท่ากับระยะห่างเฉลี่ยระหว่างโลกกับดวงอาทิตย์ ซึ่งมีค่าประมาณ 149.6 ล้านกิโลเมตร

ดูเพิ่ม