ระวัง "ปรากฏการณ์อะเฟลิออน" - จริงหรือไม่ ใช่หรือมั่ว

เขาว่าอย่างไร

มีการแชร์โพสต์ในเฟซบุ๊ก ไลน์กลุ่ม และติ๊กต็อก ถึงปรากฏการณ์เกี่ยวกับดวงอาทิตย์ที่เรียกว่า "อะเฟลิออน" ว่าจะมีผลต่อสุขภาพหลายอย่าง ดังนี้



ตัวอย่างโพสต์เช่น



ข่าวนี้ไม่ใช่ข่าวใหม่ มีมาหลายปีแล้ว รายการด้านวิทยาศาสตร์หลายรายการก็เคยหยิบมาอธิบายมาแล้ว เช่น ชัวร์ก่อนแชร์ (https://www.youtube.com/watch?v=l3RqoeT_XJU), อ๋อ มันเป็นอย่างนี้นี่เอง by อาจารย์เจษฎ์ (https://www.facebook.com/share/p/1AmhbXzeoT/), ศูนย์ต่อต้านข่าวปลอม (Link)

จนกระแสเงียบไปได้พักใหญ่ แต่ก็กลับมาระบาดอีกครั้งเมื่อไม่นานมานี้

ข้อเท็จจริง

โพสต์นี้อ้างถึง อะเฟลีออน (Aphelion) คำนี้มีจริงในทางดาราศาสตร์ จึงขออธิบายความหมายของคำนี้ก่อน

โลกเราโคจรรอบดวงอาทิตย์เป็นวงรี ดังนั้น ระยะห่างระหว่างโลกกับดวงอาทิตย์จึงไม่คงที่ มีช่วงที่ใกล้ดวงอาทิตย์มากกว่าช่วงอื่น มีช่วงที่ไกลดวงอาทิตย์มากกว่าช่วงอื่น จุดในวงโคจรที่อยู่ไกลดวงอาทิตย์ที่สุดนี่เองที่เรียกว่า aphelion ซึ่งมีคำไทยว่า จุดไกลดวงอาทิตย์ที่สุด ส่วนจุดในวงโคจรที่อยู่ใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดซึ่งอยู่ตรงข้ามกับ aphelion จะเรียกว่า perihelion คำไทยเรียกว่า จุดใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุด

แม้จะโลกโคจรรอบดวงอาทิตย์เป็นวงรี แต่เป็นวงรีที่เกือบกลม ทำให้ระยะห่างระหว่างโลกถึงดวงอาทิตย์ในช่วงที่โลกอยู่ที่จุดใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดกับจุดไกลดวงอาทิตย์ที่สุดต่างกันไม่มาก ที่จุดใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดโลกอยู่ห่างจากดวงอาทิตย์ประมาณ 147.1 ล้านกิโลเมตร ที่จุดไกลดวงอาทิตย์ที่สุดโลกอยู่ห่างจากดวงอาทิตย์ประมาณ 152.1 ล้านกิโลเมตร ระยะห่างเฉลี่ยของโลกกับดวงอาทิตย์จึงอยู่ที่ประมาณ 149.6 ล้านกิโลเมตร หรือจำง่าย ๆ ก็คือ 150 ล้านกิโลเมตร


วันที่โลกอยู่ใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดในรอบปี (อยู่ที่จุดเพอริฮีเลียน) คือราววันที่ 4 มกราคม
วันที่โลกอยู่ไกลดวงอาทิตย์ที่สุดในรอบปี (อยู่ที่จุดอะฟีเลียน) คือราววันที่ 4 กรกฎาคม

เป็นเช่นนี้ทุกปี (แต่ในระยะยาวจะมีการขยับมาทางเร็วขึ้นอย่างช้า ๆ)

โปรดสังเกตว่า ฤดูหนาว โลกใกล้ดวงอาทิตย์มากกว่าฤดูร้อน ทั้งนี้เนื่องจากปัจจัยหลักที่ทำให้เกิดฤดูกาลของโลกคือแกนหมุนที่เอียง ทำให้บริเวณหนึ่ง ๆ บนผิวโลกได้รับแสงอาทิตย์ต่างกันมากในแต่ละช่วงของปี ส่วนระยะห่างระหว่างโลกกับดวงอาทิตย์มีผลต่อฤดูกาลน้อยกว่ามาก

กลับมาที่ข้อความที่แชร์กันอีกครั้ง จะเห็นว่าเต็มไปด้วยข้อความผิดเพี้ยนไปจากความจริงหลายจุด ดังนี้

ข้อความต้นทางไม่ได้ระบุว่าเป็นวันที่เท่าใด จึงชี้ชัดไม่ได้ว่าข้อความถูกหรือไม่ แต่การเขียนโดยใช้คำว่า "พรุ่งนี้" เช่นนี้ทำให้สับสนได้ง่าย เพราะเมื่อโพสต์ไปแล้ว อาจถูกแชร์ซ้ำในวันไหนก็ได้

ไม่จริง ดังที่กล่าวมาแล้วว่าอากาศจะร้อนหรือจะเย็น ระยะห่างจากโลกถึงดวงอาทิตย์มีผลน้อยกว่าปัจจัยอื่นมากจนตัดไปได้

ไม่จริง 1. aphelion ไม่ใช่ดวงอาทิตย์ถอยห่างจากโลก แต่เป็นตำแหน่งในวงโคจรที่ดวงอาทิตย์อยู่ไกลจากโลกมากที่สุด 2. aphelion ไม่ใช่ปรากฏการณ์ แต่เป็นจุด ๆ หนึ่งบนวงโคจร และ 3. คำว่า aphelion อ่านออกเสียงได้สองแบบคือ /อะ-ฟี-เลียน/ หรือ /แอป-ฮี-เลียน/ ส่วนใหญ่นิยมแบบแรกมากกว่า

ผิด ตัวเลขที่ถูกต้องคือ 150,000,000 กิโลเมตร

ถูก เป็นเพียงประโยคเดียวในโพสต์ต้นทางที่เขียนถูก

ผิด ดวงอาทิตย์อยู่ที่จุดไกลดวงอาทิตย์ที่สุดในราววันที่ 4 กรกฎาคม ไม่ได้ลากยาวไปถึงเดือนสิงหาคม

สิงหาคมที่ไหนอากาศเย็น

ถ้าอากาศเปลี่ยนแปลงก็อาจทำให้ป่วยเป็นโรคทางเดินหายใจได้ง่ายอยู่แล้ว แต่ไม่เกี่ยวกับดวงอาทิตย์อยู่ไกลหรืออยู่ใกล้

ไม่ว่าช่วงเวลาไหน ก็ควรดื่มน้ำมาก ๆ และกินของดีมีประโยชน์ทั้งนั้น ไม่เกี่ยวกับดวงอาทิตย์อยู่ไกลหรืออยู่ใกล้

บทสรุป

ข้อความดังโพสต์นี้เต็มไปด้วยข้อมูลเท็จและการโยงเหตุโยงผลที่ผิดเพี้ยน ทำให้เข้าใจผิดและสับสน ไม่ควรใส่ใจ ไม่ควรส่งต่อ