เดือนแห่งดาวยูเรนัส

ในบรรดาดาวเคราะห์ในระบบสุริยะ มี 5 ดวงที่เรามองเห็นได้ด้วยตาเปล่า ได้แก่ ดาวพุธ ดาวศุกร์ ดาวอังคาร ดาวพฤหัสบดี และดาวเสาร์

ความจริงแล้วมีดาวเคราะห์อีกดวงหนึ่งที่มองเห็นได้ด้วยตาเปล่าเหมือนกัน นั่นคือดาวยูเรนัส เพราะมีอันดับความสว่าง +5.7 ซึ่งสว่างพอที่จะมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า แต่อาจจะแยกแยะยาก โดยทั่วไปจึงไม่นับว่าเป็นดาวเคราะห์ที่เห็นด้วยตาเปล่า จึงไม่แปลกที่กว่าดาวยูเรนัสจะถูกค้นพบก็ล่วงมาถึงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 18 แล้ว


ช่วงเวลาที่มีโอกาสมองเห็นดาวยูเรนัสด้วยตาเปล่าคือช่วงที่ดาวยูเรนัสมาอยู่ที่ตำแหน่งตรงข้าม เพราะช่วงเวลาดังกล่าว ดาวจะอยู่ใกล้โลกที่สุด มีดิถี (พื้นที่ส่องสว่างที่มองเห็นจากโลก) มากที่สุด และสว่างที่สุดด้วย

และสำหรับปี 2568 ช่วงเวลาดังกล่าวก็คือ ช่วงเดือนพฤศจิกายน-ธันวาคมนี้เอง โดยวันที่ดาวยูเรนัสจะอยู่ตรงข้ามดวงอาทิตย์พอดีคือวันที่ 21 พฤศจิกายน  

คนที่จะดูดาวยูเรนัสใกล้โลก ไม่ต้องเจาะจงว่าจะต้องดูวันที่อยู่ตรงข้ามดวงอาทิตย์พอดี เพราะดูวันอื่นในเดือนเดียวกันก็เห็นแทบไม่แตกต่าง สำหรับดาวเคราะห์วงนอกดวงอื่น เช่น ดาวอังคาร ดาวพฤหัสบดี และดาวเสาร์ ก็ใช้หลักข้อนี้เหมือนกัน 

ดาวยูเรนัสจะเข้าใกล้โลกที่สุดในวันที่ 21 พฤศจิกายน เวลา 17:18 น. โดยอยู่ห่างจากโลก  18.50938 หน่วยดาราศาสตร์ หรือ 2,768,964 ล้านกิโลเมตร ขนาดปรากฏ 3.81 พิลิปดา แต่ ณ จุดนั้นยังไม่ใช่ช่วงที่อยู่ตรงข้ามดวงอาทิตย์พอดี เวลาที่ดาวยูเรนัสอยู่ตรงข้ามดวงอาทิตย์ต้องถัดมาอีกสองชั่วโมง คือ 19:25 น. 

เนื่องจากดาวยูเรนัสอยู่ไกลจากดวงอาทิตย์มาก จึงมีการเปลี่ยนตำแหน่งไปช้ามาก ดังนั้น ในอีกหลายปีต่อจากนี้ ดาวยูเรนัสก็ยังไม่ไปไหนไกล วันที่มีตำแหน่งอยู่ตรงข้ามดวงอาทิตย์จะขยับไปช้าลงปีละประมาณ 4 วัน ดังนั้น ในอีกสองปีต่อจากนี้ วันที่ดาวยูเรนัสอยู่ตรงข้ามก็ยังคงอยู่ในเดือนพฤศจิกายน และถัดจากนั้นก็จะย้ายไปอยู่ในเดือนธันวาคม และจะอยู่ในเดือนธันวาคมอีกเป็นเวลา 7 ปีก่อนจะขยับเข้าเดือนมกราคม เป็นแบบนี้เรื่อยไป

การเริ่มต้นหาดาวยูเรนัสด้วยตาเปล่าอาจจะยาก ขอแนะนำให้ใช้กล้องสองตาช่วย ในช่วงนี้ดาวยูเรนัสอยู่ในกลุ่มดาววัว ขึ้นจากขอบฟ้าตะวันตกเฉียงเหนือตอนหัวค่ำ และลับขอบฟ้าทางตะวันตกเฉียงเหนือ จึงอยู่บนฟ้าเกือบตลอดคืน และที่น่าสนใจก็คืออยู่ห่างจากกระจุกดาวลูกไก่เพียง 4 องศาเท่านั้น ดังนั้นเราก็ใช้กระจุกดาวลูกไก่เป็นจุดตั้งต้นได้ ขั้นแรกหากระจุกดาวลูกไก่ให้เจอ ต่อไปก็ทอดสายตาจากกระจุกดาวลูกไก่ไปทางใต้ประมาณ 4 องศา ก็จะถึงตำแหน่งของดาวยูเรนัส ระยะห่างเพียง 4 องศาถือว่าใกล้พอที่เห็นทั้งกระจุกดาวลูกไก่และดาวยูเรนัสในกรอบภาพเดียวกันเมื่อมองผ่านกล้องสองตา



เมื่อส่องกล้องสองตาหรือกล้องโทรทรรศน์ขนาดเล็กไปยังตำแหน่งของยูเรนัส จะเห็นดาวที่ริบหรี่เต็มไปหมด และดาวยูเรนัสก็อยู่ท่ามกลางดาวเหล่านั้น ขั้นตอนต่อไปคือต้องมองให้ออกว่าดวงไหนคือดาวยูเรนัส ดาวยูเรนัสมองเห็นเป็นเพียงจุดสว่างแบบดาวฤกษ์ ไม่เห็นเป็นดวงแบบดาวเคราะห์ดวงอื่นที่เราคุ้นเคย ส่วนสีของดาวยูเรนัสก็ไม่โดดเด่นพอที่จะใช้จำแนกได้ สิ่งที่จะใช้จำแนกได้คือให้สังเกตว่าถ้าดาวดวงใดสว่างนิ่งไม่กะพริบอย่างดาวฤกษ์ดวงอื่น ดวงนั้นก็คือดาวยูเรนัสนั่นเอง

เมื่อหาดาวยูเรนัสพบด้วยกล้องสองตาแล้ว ให้จำตำแหน่งเอาไว้ เอากล้องสองตาออก แล้วมองไปที่ตำแหน่งนั้นด้วยตาเปล่า หากฟ้าดีพอ และสายตาคุณดีพอ คุณอาจมองเห็นดาวยูเรนัสด้วยตาเปล่าเลยก็ได้ 

เรื่องน่ารู้เกี่ยวกับดาวยูเรนัส

●ดาวยูเรนัส ค้นพบในปี ค.ศ. 1781 โดย เซอร์วิลเลียม เฮอร์เชล นักดาราศาสตร์ชาวอังกฤษ 
●ดาวยูเรนัส เป็นดาวเคราะห์ดวงแรกที่ถูกค้นพบโดยกล้องโทรทรรศน์ ดาวเคราะห์ที่เป็นที่รู้จักกันก่อนหน้านี้เป็นที่รู้จักกันมาตั้งแต่ครั้งโบราณกาลแล้ว
●เฮอร์เชล ไม่ได้ตั้งชื่อดาวเคราะห์ที่เขาค้นพบว่าดาวยูเรนัส แต่เขาตั้งชื่อว่า ดาวพระเจ้าจอร์จ
●ดาวยูเรนัสเป็นดาวเคราะห์ที่หนาวเย็นที่สุดในระบบสุริยะ แม้จะอยู่ใกล้ดวงอาทิตย์มากกว่าดาวเนปจูน แต่ดาวยูเรนัสกลับเย็นกว่า มีอุณหภูมิที่บรรยากาศต่ำได้ถึง −224 องศาเซลเซียส
●ดาวยูเรนัสมีวงแหวนด้วยนะ
●ดาวยูเรนัสมีแกนหมุนเอียงมากถึง 98 องศา (เทียบกับโลก 23.5 องศา) 
●สนามแม่เหล็กของดาวยูเรนัสก็มีขั้วเยื้องจากขั้วการหมุนของดาวมากถึง 59 องศา ซ้ำแนวแกนแม่เหล็กของดาวยูเรนัสยังไม่ผ่านแกนดวงอีกด้วย
●ดาวยูเรนัส จัดอยู่ในดาวเคราะห์เป็นประเภท "ดาวเคราะห์น้ำแข็ง" เพราะมีองค์ประกอบของเนื้อดาวเป็นน้ำและแอมโมเนีย (ดาวพฤหัสบดีและดาวเสาร์ จัดเป็นประเภท "ดาวแก๊สยักษ์" ส่วนดาวพุธ ดาวศุกร์ โลก และดาวอังคาร จัดเป็นประเภท "ดาวเคราะห์หิน")
●ดาวยูเรนัสมีดวงจันทร์บริวารที่พบแล้ว 29 ดวง
●บริวารของดาวยูเรนัสตั้งชื่อตามตัวละครของเช็คสเปียร์ เช่น มิแรนดา เอเรียล อับเบรียล ไทเทเนีย โอเบอรอน

อ่านเพิ่มเติม

● ดาวเคราะห์ในปี 2568