หลายปีที่ผ่านมา เรามักได้ยินข่าวเกี่ยวกับปรากฏการณ์ที่ดวงจันทร์เต็มดวงอยู่ใกล้โลกจนมีขนาดปรากฏใหญ่กว่าค่าเฉลี่ย ซึ่งเรียกกันว่าซูเปอร์มูน เมื่อได้ยินข่าวเกี่ยวกับเรื่องนี้ครั้งใด ผู้เขียนไม่ได้รู้สึกตื่นเต้นเป็นพิเศษเพราะรู้ว่าความจริงดวงจันทร์ไม่ได้มีขนาดใหญ่กว่าค่าเฉลี่ยมากเท่าใดนัก (ประมาณ 7%)


การแยกแยะระหว่างดวงจันทร์ที่เป็นซูเปอร์มูนกับไม่เป็นซูเปอร์มูนด้วยตาเปล่านั้นทำได้ยาก คล้ายกับเหรียญ 1 บาท กับเหรียญ 2 บาท ในสมัยที่เหรียญทั้งสองใช้วัสดุเหมือนกันและมีขนาดไม่ต่างกันมาก (ประมาณ 9%) แม้จะวางบนฝ่ามือของเราเอง บางคนก็ประสบปัญหากับการที่ไม่สามารถระบุได้ว่าเป็นเหรียญใดจนถึงกับต้องใช้ปากกาเขียนเลข 2 ไว้บนเหรียญ 2 บาท สิ่งที่ผู้เขียนสนใจมากกว่าคือในช่วงใกล้วันซูเปอร์มูนนั้นน้ำจะท่วมถนนหน้าบ้านสูงเพียงใด สูงพอที่จะทะลักเข้ามาในบ้านหรือไม่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งซูเปอร์มูนที่เกิดในช่วงปลายปีถึงต้นปี

ผู้เขียนอาศัยอยู่ในเขตเทศบาลเมืองสมุทรสงคราม ไม่ไกลจากตลาดร่มหุบซึ่งเป็นตลาดคร่อมทางรถไฟ มีนักท่องเที่ยวชาวต่างชาติมาเที่ยวเป็นจำนวนมากในแต่ละวัน บริเวณนี้ประสบภาวะน้ำทะเลหนุนสูงอยู่เป็นประจำ โดยเฉพาะในช่วงระหว่างเดือนตุลาคมถึงกุมภาพันธ์ ภาวะน้ำทะเลหนุนจนทำให้น้ำเอ่อท่วมถนนเป็นบริเวณกว้างดูเหมือนจะรุนแรงมากขึ้นในปัจจุบัน ส่วนหนึ่งน่าจะเป็นเพราะระดับทะเลเฉลี่ยของโลกที่สูงขึ้นเรื่อย ๆ ตามอุณหภูมิโลกที่สูงขึ้น ส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนและกิจกรรมทางเศรษฐกิจ

ย้อนไปในเดือนตุลาคม 2569 เกิดภาวะน้ำทะเลหนุนจนน้ำท่วมถนนหน้าบ้านผู้เขียนในระดับที่ค่อนข้างสูงต่อเนื่องกันหลายวัน เมื่อดูข้อมูลเกี่ยวกับดวงจันทร์จึงพบน่าจะเกี่ยวข้องกับระยะห่างและตำแหน่งของดวงจันทร์ในช่วงนั้น ประกอบกับปัจจัยหนุนอื่น ๆ เช่น ปัจจัยด้านกระแสลมและความกดอากาศ ปริมาณฝนในจังหวัดที่แม่น้ำแม่กลองไหลผ่าน การระบายน้ำจากเขื่อนจนทำให้ระดับน้ำสูงกว่าช่วงอื่นของปี เมื่อตรวจสอบผลการพยากรณ์ระดับน้ำทะเลในเดือนพฤศจิกายน–ธันวาคม 2569 ก็พบว่ามีความเสี่ยงที่จะประสบกับภาวะน้ำทะเลหนุนสูงอยู่หลายวัน

ซูเปอร์มูน

ดวงจันทร์โคจรรอบโลกเป็นรูปวงรี ระยะห่างจากโลกถึงดวงจันทร์เปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา มีจุดใกล้โลกที่สุดและจุดไกลโลกที่สุดอยู่ตรงข้ามกัน คำว่าซูเปอร์มูน (supermoon) มีจุดเริ่มต้นมาจากโหรคนหนึ่งที่เริ่มใช้คำนี้ เขากำหนดนิยามไว้ว่าเป็นจันทร์เพ็ญหรือจันทร์ดับที่อยู่ห่างจากโลกภายใน 90% ของระยะใกล้ที่สุดของวงโคจร

ครั้งใดที่ดวงจันทร์เต็มดวงเกิดขึ้นใกล้เคียงกับช่วงที่ดวงจันทร์ใกล้โลกที่สุด มักมีบทความเกี่ยวกับเรื่องนี้เผยแพร่ออกมาเพื่อชวนให้คนดูดวงจันทร์ แม้ว่าความจริงแล้วดวงจันทร์ในวันซูเปอร์มูนจะไม่ได้ใหญ่โตโดดเด่นเป็นพิเศษ การชักชวนให้คนทั่วไปที่ไม่ค่อยได้แหงนมองท้องฟ้าได้มีโอกาสดูดวงจันทร์บ้างก็ไม่ได้เสียหายอะไร แต่ความเข้าใจที่ถูกต้องตามหลักวิชาการก็สำคัญเช่นกัน สามารถอ่านข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับซูเปอร์มูนได้จากบทความ

● จันทร์เพ็ญเมื่อดวงจันทร์ใกล้โลก

● ซูเปอร์มูน ใหญ่จริงหรือ

จากนิยามดั้งเดิมของซูเปอร์มูนซึ่งใช้กับทั้งจันทร์เพ็ญและจันทร์ดับ ซูเปอร์มูนซึ่งเกิดขึ้นใน พ.ศ. 2569-2570 แสดงในตาราง

น้ำขึ้นลง

น้ำขึ้น น้ำลง และการเปลี่ยนแปลงของกระแสน้ำ เป็นปรากฏการณ์ธรรมชาติที่พบได้ทุกวันและเกิดขึ้นทั่วโลก ผู้ที่อาศัยอยู่บริเวณใกล้ชายฝั่งทะเลหรือใกล้แม่น้ำลำคลองซึ่งเชื่อมกับทะเลเปิดมีความคุ้นเคยกับปรากฏการณ์นี้เป็นอย่างดี แรงโน้มถ่วงของดวงจันทร์และดวงอาทิตย์เป็นปัจจัยหลักที่ทำให้เกิดน้ำขึ้นลง แม้ว่ามวลของดวงอาทิตย์จะมากกว่าดวงจันทร์ถึง 27 ล้านเท่า แต่ดวงอาทิตย์อยู่ไกลจากโลกเป็นระยะทางมากกว่าดวงจันทร์ประมาณ 390 เท่า ทำให้ดวงจันทร์มีอิทธิพลต่อระดับน้ำบนโลกมากกว่าดวงอาทิตย์

เราสามารถคำนวณตำแหน่งดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ และการเคลื่อนไหวของโลกได้อย่างแม่นยำ แต่ว่าปัจจัยทางดาราศาสตร์เพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ การเปลี่ยนแปลงของระดับน้ำทะเลยังขึ้นอยู่กับปัจจัยแวดล้อมอื่นอีกหลายประการ เช่น ลักษณะของพื้นท้องทะเล รูปร่างและลักษณะของขอบฝั่ง กระแสลม ความกดอากาศ

หากเรานำข้อมูลระดับน้ำรายชั่วโมงที่วัดได้เป็นระยะเวลานานหลายสัปดาห์หรือมากกว่ามาวาดกราฟ เราจะพบว่าระดับน้ำทะเลมีการเปลี่ยนแปลงขึ้นลงคล้ายคลื่นโคไซน์หลายคลื่นที่ซ้อนทับและเหลื่อมกันโดยแต่ละคลื่นมีคาบและแอมพลิจูดหรือความสูงของคลื่นที่ต่างกัน สามารถแยกแต่ละคลื่นได้เป็นองค์ประกอบย่อยจำนวนมาก

แรงโน้มถ่วงทำให้มวลน้ำในมหาสมุทรไหลไปกองกันตรงผิวโลกด้านที่หันเข้าหาดวงจันทร์กับด้านตรงกันข้าม (ความจริงไม่ตรงเสียทีเดียวเนื่องจากโลกหมุนรอบตัวเอง) โดยทั่วไปในวันหนึ่งจึงมีเวลาที่น้ำขึ้นเต็มที่และเวลาที่น้ำลงเต็มที่ 2 ครั้ง บางวันหรือบางสถานที่อาจมีแค่อย่างละครั้ง


ช่วงจันทร์เพ็ญหรือจันทร์ดับเป็นช่วงที่โลก ดวงจันทร์ และดวงอาทิตย์เรียงอยู่ในแนวเดียวกัน แรงโน้มถ่วงที่เสริมกันของดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ทำให้ระดับน้ำมีพิสัยสูงมาก เรียกช่วงนี้ว่า น้ำเกิด ส่วนช่วงจันทร์กึ่งข้างขึ้นและจันทร์กึ่งข้างแรม พิสัยของระดับน้ำมักจะต่ำกว่า เรียกช่วงนี้ว่า น้ำตาย ระดับน้ำทะเลจึงมักขึ้นสูงเป็นพิเศษในช่วงใกล้จันทร์เพ็ญและจันทร์ดับ

ระยะห่างของดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ก็เป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อระดับน้ำทะเล ช่วงซูเปอร์มูน แรงโน้มถ่วงของดวงจันทร์จะยิ่งดึงระดับน้ำให้สูงมากขึ้น นอกจากนี้ ช่วงที่โลกอยู่ใกล้ดวงอาทิตย์ก็เป็นช่วงที่ระดับน้ำสูงขึ้นได้อีกเล็กน้อย ปัจจุบันโลกอยู่ใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดในต้นเดือนมกราคมของทุกปี ปลายปีถึงต้นปีจึงเป็นช่วงที่ระดับน้ำมีโอกาสขึ้นสูงได้มากกว่าช่วงอื่นของปี โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากมีปัจจัยเสริมจากซูเปอร์มูนและปัจจัยทางอุตุนิยมวิทยา

การพยากรณ์ระดับน้ำทะเล

การพยากรณ์ระดับน้ำทะเลในปัจจุบันอาศัยกระบวนการที่เรียกว่า การวิเคราะห์ฮาร์มอนิก (harmonic analysis) โดยใช้สมมุติฐานว่าระดับน้ำทะเลเป็นผลรวมขององค์ประกอบย่อยจำนวนมาก องค์ประกอบแต่ละตัวมาจากปัจจัยทางดาราศาสตร์อันเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดน้ำขึ้นลง

วิธีนี้จะนำข้อมูลระดับน้ำที่วัดได้จริงในอดีตเป็นเวลาอย่างน้อย 1 ปี (ถ้าให้ดีควรมากถึง 19 ปี ตามคาบการเปลี่ยนแปลงของระนาบวงโคจรของดวงจันทร์รอบโลก) มาวิเคราะห์เพื่อหาค่าคงที่ขององค์ประกอบแต่ละตัว ค่าคงที่เหล่านี้นำมาใช้ในสมการเพื่อพยากรณ์ระดับน้ำทะเลในปัจจุบันและอนาคต

เว็บไซต์ของกรมอุทกศาสตร์ กองทัพเรือ ได้เผยแพร่ผลการพยากรณ์ระดับน้ำทะเลในสถานที่ต่าง ๆ ทั่วประเทศไทย ซึ่งให้ข้อมูลเป็นตารางแสดงตัวเลข เป็นข้อมูลที่มีประโยชน์ ใช้ในกิจกรรมหลายอย่าง เช่น การเดินเรือ การประมง และช่วยให้สามารถคาดหมายวันและเวลาที่น้ำจะท่วมจากน้ำทะเลหนุนได้ล่วงหน้า

จากข้อมูลดังกล่าว ผู้เขียนพบว่าวันที่มีระดับน้ำขึ้นเต็มที่สูงสุด คือ วันที่ 28 และ 29 ตุลาคม 2569 อยู่ตรงกับช่วงที่ดวงจันทร์อยู่ใกล้โลกที่สุด (29 ตุลาคม) ซึ่งห่างจากจันทร์เพ็ญประมาณ 3 วัน และตลอดเดือนตุลาคม ระดับน้ำทะเลดูจะขึ้นสูงเป็นพิเศษในช่วงตั้งแต่จันทร์ดับถึงจันทร์กึ่งข้างขึ้น (แรม 14 หรือ 15 ค่ำ ถึงขึ้น 8 ค่ำ) และตั้งแต่จันทร์เพ็ญถึงจันทร์กึ่งข้างแรม (ขึ้น 15 ค่ำ ถึงแรม 8 ค่ำ)

น้ำทะเลหนุนสูงในเดือนพฤศจิกายน-ธันวาคม 2569

เมื่อตรวจสอบผลการพยากรณ์ล่วงหน้าไปในช่วง 2 เดือนสุดท้ายของปี เราจะพบว่าบริเวณปากน้ำแม่กลองจะมีวันที่น้ำทะเลขึ้นสูงต่อเนื่องกันหลายวัน (สูงกว่า 3.5 เมตร) ดังนี้



แม้ว่าการพยากรณ์นี้จะเน้นที่บริเวณปากน้ำแม่กลอง จังหวัดสมุทรสงคราม แต่สถานที่อื่น ๆ ในจังหวัดที่มีแม่น้ำไหลผ่านลงอ่าวไทย ทั้งสมุทรสาคร สมุทรปราการ กรุงเทพฯ ปทุมธานี นนทบุรี นครปฐม ก็จะพบกับสภาวะคล้ายกัน ประชาชนที่อาศัยอยู่ในที่ลุ่มและเคยได้รับผลกระทบจากการขึ้น-ลงของระดับน้ำทะเลในเดือนตุลาคมที่ผ่านมา ควรเตรียมตัวให้พร้อมกับสถานการณ์ที่อาจเกิดน้ำทะเลหนุนสูงและน้ำล้นตลิ่งขึ้นได้อีกในช่วงดังกล่าว