สมาคมดาราศาสตร์ไทย
ดาราจักรกังหันพิสดาร

ดาราจักรกังหันพิสดาร

11 ก.พ. 2545
ปรับปรุงครั้งล่าสุด 4 มกราคม 2560
รายงานโดย: วิมุติ วสะหลาย (wimut@hotmail.com)
ในบรรดาดาราจักรหลากหลายรูปแบบในเอกภพ คงไม่มีใครปฏิเสธว่าดาราจักรชนิดก้นหอยมีรูปร่างสวยงามที่สุด

สำหรับ จีน ไบรด์ ก็เช่นกัน เมื่อสิบห้าปีก่อน ขณะที่เขากำลังเพลิดเพลินกับรูปดาราจักร NGC 4622 ซึ่งเป็นดาราจักรชนิดก้นหอยที่มีแขนสองแขนวนตามเข็มนาฬิกาโอบล้อมอย่างรัดรูปนั้น เขาได้สังเกตว่า ลึกเข้าไปภายในดาราจักรกลับมีแขนอีกแขนหนึ่งวนรอบแกนดาราจักรในทิศทางทวนเข็มนาฬิกา

ทิศทางของแขนที่ขัดกันเองเช่นนี้เป็นเรื่องที่แปลกประหลาดมาก ทำให้อดคิดไม่ได้ว่าดาราจักรนี้มีทิศทางการหมุนอย่างไร ปัญหานี้คั่งค้างอยู่ในใจของไบรด์มานานถึง 15 ปี จนเมื่อกลางปีที่แล้วนี้เองที่ไบรด์ได้มีโอกาสศึกษาดาราจักรนี้ด้วยกล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิล ร่วมกับ รอน บยูทา จากมหาวิทยาลัยอลาบามา และ ทาร์ช ฟรีแมน จากวิทยาลัยชุมชนเบวิล มลรัฐอลาบามา แต่ผลออกมากลับยิ่งเพิ่มความพิสดารของดาราจักรนี้ยิ่งขึ้นไปอีก

ก่อนหน้านี้ ไบรด์สันนิษฐานว่าดาราจักรคงจะหมุนทวนเข็มนาฬิกา ส่วนแขนสองข้างที่อยู่ชั้นนอกนั้นเป็นสายของดาวที่หลุดออกมาจากแขนดาราจักร ซึ่งข้อสันนิษฐานนี้มีเหตุผลและมีทฤษฎีรองรับที่ดี แต่ภาพจากฮับเบิลแสดงอย่างชัดเจนว่า ดาราจักรนี้หมุนตามเข็มนาฬิกา

นั่นหมายความว่า ดาราจักรนี้หมุนโดยมีปลายแขนด้านนอกหมุนนำ หรือมีปลายแขนชี้ออกไปข้างนอกในทิศทางเดียวกับทิศทางการหมุน ซึ่งตรงข้ามกับดาราจักรกังหันทั่วไป และย่อมหมายความว่าแขนชั้นในที่หมุนทวนเข็มนาฬิกานั้น ก็มีทิศทางฝืนกับการหมุนของดาราจักรด้วย

นักวิจัยคณะดังกล่าวเชื่อว่า ดาราจักรนี้น่าจะเคยถูกรบกวนจากดาราจักรอื่นมาก่อน โดยมีหลักฐานคือรูปร่างที่บิดเบี้ยวของแขนชั้นนอก นอกจากนี้ยังพบว่า NGC 4622 เคยกลืนกินดาราจักรข้างเคียงขนาดเล็กมาก่อน ซึ่งอาจจะเป็นสาเหตุสำคัญของทิศทางอันแสนพิลึกพิลั่นของดาราจักรนี้ก็ได้



NGC 4622 อยู่ในกลุ่มดาวคนครึ่งม้า ห่างออกไป 111 ปีแสง ภาพนี้ถ่ายโดยกล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิล เมื่อวันที่ 25 พฤษภาคม 2544 เป็นเวลานับปีที่นักดาราศาสตร์งุนงงกับรูปร่างของแขนของดาราจักรนี้ ซึ่งมีทิศทางเหมือนกับหมุนในทิศทางตรงข้ามกัน (ภาพโดย NASA / Hubble Heritage Team)

จากภาพของฮับเบิล ทำให้ทราบว่า ดาราจักร NGC 4622 หมุนตามเข็มนาฬิกาโดยมีปลายแขนด้านนอกหมุนนำ และ แขนชั้นในหมุนในทิศทางตรงข้าม (ภาพโดย Z. Levay (STScI))

จากภาพของฮับเบิล ทำให้ทราบว่า ดาราจักร NGC 4622 หมุนตามเข็มนาฬิกาโดยมีปลายแขนด้านนอกหมุนนำ และ แขนชั้นในหมุนในทิศทางตรงข้าม (ภาพโดย Z. Levay (STScI))

<br />
NGC 4622 อยู่ในกลุ่มดาวคนครึ่งม้า ห่างออกไป 111 ปีแสง ภาพนี้ถ่ายโดยกล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิล เมื่อวันที่ 25 พฤษภาคม 2544 เป็นเวลานับปีที่นักดาราศาสตร์งุนงงกับรูปร่างของแขนของดาราจักรนี้ ซึ่งมีทิศทางเหมือนกับหมุนในทิศทางตรงข้ามกัน (ภาพโดย NASA / Hubble Heritage Team)


NGC 4622 อยู่ในกลุ่มดาวคนครึ่งม้า ห่างออกไป 111 ปีแสง ภาพนี้ถ่ายโดยกล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิล เมื่อวันที่ 25 พฤษภาคม 2544 เป็นเวลานับปีที่นักดาราศาสตร์งุนงงกับรูปร่างของแขนของดาราจักรนี้ ซึ่งมีทิศทางเหมือนกับหมุนในทิศทางตรงข้ามกัน (ภาพโดย NASA / Hubble Heritage Team)

ที่มา: