2003 UB313 - ดาวเคราะห์ดวงที่ 10?

31 กรกฎาคม 2548
ปรับปรุงครั้งล่าสุด 26 ธันวาคม 2559
โดย: วรเชษฐ์ บุญปลอด (worachateb@yahoo.com)

วันที่ 29 กรกฎาคม 2548 ทีมนักดาราศาสตร์กลุ่มหนึ่งได้ประกาศการค้นพบวัตถุขนาดใหญ่ในระบบสุริยะ ใช้ชื่อเป็นรหัสว่า 2003 ยูบี 313 (2003 UB313) ผลการสังเกตการณ์เบื้องต้นชี้ว่าวัตถุนี้มีขนาดใหญ่กว่าดาวพลูโต และอาจถือเป็นดาวเคราะห์ดวงที่ 10 อย่างไรก็ตาม สหพันธ์ดาราศาสตร์สากลยังไม่ได้ประกาศรับรองสถานภาพของ 2003 ยูบี 313 เนื่องจากยังมีความคิดเห็นขัดแย้งกันอยู่ว่าจะนิยาม "ดาวเคราะห์" ว่าอย่างไร


ขณะนี้ 2003 ยูบี 313 อยู่ห่างจากดวงอาทิตย์เป็นระยะทาง 97 หน่วยดาราศาสตร์ (1 หน่วยดาราศาสตร์ คือ ระยะทางเฉลี่ยระหว่างโลกกับดวงอาทิตย์) โคจรรอบดวงอาทิตย์ด้วยคาบ 557 ปี และระนาบวงโคจรเอียงทำมุม 44 องศากับระนาบวงโคจรโลก ขณะนี้ถือเป็นวัตถุแถบไคเปอร์ (Kuiper Belt Object) หรือวัตถุทีเอ็นโอ (Trans-Neptunian Object) ซึ่งหมายถึงวัตถุที่อยู่ไกลเลยจากวงโคจรของดาวเนปจูน

ไมเคิล บราวน์, ชาด ทรูจิลโล และ เดวิด เรบิโนวิตซ์ ค้นพบ 2003 ยูบี 313 เมื่อวันที่ มกราคม 2548 จากภาพถ่ายท้องฟ้าที่ถ่ายไว้เมื่อวันที่ 21 ตุลาคม 2546 พวกเขาประกาศการค้นพบในวันที่ 29 กรกฎาคม 2548 พร้อมกับวัตถุแถบไคเปอร์อีก ดวง คือ 2003 EL61 และ 2005 FY9

ภาพถ่าย 2003 ยูบี 313 เมื่อวันที่ 21 ตุลาคม 2546 (ในวงกลม) (ภาพโดย M. Brown (Caltech), C. Trujillo (Gemini Observatory), D. Rabinowitz (Yale University)) 

ทีมนักดาราศาสตร์กลุ่มนี้ได้ดำเนินการค้นหาวัตถุที่อยู่รอบนอกระบบสุริยะมาเป็นเวลาหลายปี และมีส่วนในการค้นพบดาวเคราะห์น้อยขนาดใหญ่ในแถบไคเปอร์ ดวง คือ ควาอัวร์ (50000 Quaoar) และ เซดนา (90377 Sedna) โดยสำรวจท้องฟ้าด้วยกล้องโทรทรรศน์ซามูเอล ออสชิน (Samuel Oschin Telescope) ขนาด 48 นิ้ว ในหอดูดาวพาโลมาร์ มลรัฐแคลิฟอร์เนีย ก่อนหน้านี้ พวกเขาวางแผนจะเก็บข้อมูลให้ได้มากกว่านี้ก่อนที่จะประกาศการค้นพบ แต่ข่าวได้รั่วไหลออกมาก่อนเนื่องจากถูกจารกรรมข้อมูลในเว็บไซต์ส่วนตัว ทำให้ต้องตัดสินใจประกาศ

2003 ยูบี 313 เป็นรหัสที่เรียกตามข้อกำหนดของสหพันธ์ดาราศาสตร์สากล คาดว่าสหพันธ์ฯ จะตั้งชื่ออย่างเป็นทางการในเร็ว ๆ นี้ ซึ่งจะพิจารณาจากชื่อที่เสนอโดยทีมผู้ค้นพบ และเนื่องจากวัตถุนี้มีขนาดใหญ่กว่าดาวพลูโต คาดกันว่าสหพันธ์ฯ อาจพิจารณาให้เป็นดาวเคราะห์ดวงที่ 10 ในระบบสุริยะ (ข่าวที่เผยแพร่ในเว็บไซต์ขององค์การนาซาและสื่อมวลชนอื่น ๆ ต่างเรียกว่าดาวเคราะห์ไปแล้ว)

2003 ยูบี 313 โคจรรอบดวงอาทิตย์ด้วยคาบ 557 ปี วงโคจรเป็นรูปวงรี ขณะนี้อยู่ห่างจากดวงอาทิตย์ 97 หน่วยดาราศาสตร์ และจะเข้าใกล้ดวงอาทิตย์ได้มากที่สุดด้วยระยะทาง 35 หน่วยดาราศาสตร์ (ดาวพลูโตห่างจากดวงอาทิตย์ระหว่าง 29 49.5 หน่วยดาราศาสตร์) ระนาบวงโคจรทำมุม 44 องศากับระนาบสุริยวิถี (ระนาบวงโคจรของโลก)

นักดาราศาสตร์ทราบขนาดของวัตถุอย่าง 2003 ยูบี 313 โดยดูจากความสว่างที่วัดได้ และการคาดคะเนความสามารถในการสะท้อนแสงของพื้นผิวดาวที่เรียกว่า อัตราส่วนสะท้อน (albedo) และถึงแม้จะสมมุติให้ 2003 ยูบี 313 สะท้อนแสงอาทิตย์ที่ตกลงบนพื้นผิวออกมาทั้งหมด 100% มันก็ยังมีขนาดพอ ๆ กับดาวพลูโต นั่นหมายความว่าวัตถุนี้ต้องมีขนาดใหญ่กว่าดาวพลูโต เบื้องต้นคะเนว่าอาจมีขนาดราว 2,600 กม. แต่ไม่เกิน 3,200 กม.

ไม่มีนิยามสำหรับดาวเคราะห์

การค้นพบวัตถุที่มีขนาดใหญ่กว่าดาวเคราะห์น้อยทั่วไปอย่างเซดนาและ 2003 ยูบี 313 ทำให้เกิดข้อสงสัยหลายอย่างทั้งในสถานภาพของวัตถุนี้ รวมถึงผลกระทบต่อสถานภาพของดาวพลูโต ที่เคยมีการถกเถียงกันมานานหลายปีแล้วว่า ดาวพลูโตควรถูกปลดออกจากการเป็นดาวเคราะห์หรือไม่ หน่วยงานที่สามารถชี้ขาดได้ คือ สหพันธ์ดาราศาสตร์สากล (International Astronomical Union -- IAU) ซึ่งทำหน้าที่กำหนดมาตรฐานต่างๆ เช่น ระบบการเรียกชื่อวัตถุทั้งหลายในระบบสุริยะ รวมไปถึงหลุมอุกกาบาต ภูเขา ฯลฯ บนดาวเคราะห์ ดวงจันทร์ ดาวหาง และดาวเคราะห์น้อย
ปัญหาเกี่ยวกับสถานภาพของดาวพลูโตเกิดขึ้นเนื่องจากปัจจุบันยังไม่มีการกำหนดนิยามของวัตถุในระบบสุริยะที่เรียกว่า "ดาวเคราะห์" หลายปีที่ผ่านมามีการเสนอความเห็นเกี่ยวกับปัจจัยต่างๆ ที่แบ่งดาวเคราะห์ออกจากดาวเคราะห์น้อย ทั้งในแง่ของขนาด ความกลมของตัวดวง ระยะห่างจากดวงอาทิตย์ รูปร่างของวงโคจร เป็นต้น

นับจากปี พ.ศ. 2540 หลังจากไคลด์ ทอมบอก์ นักดาราศาสตร์ผู้ค้นพบดาวพลูโตเสียชีวิตลง มีนักดาราศาสตร์จำนวนมากกระตุ้นให้สหพันธ์ฯ ปรับสถานภาพของพลูโตลงเป็นดาวเคราะห์น้อย หลังจากนั้นได้เกิดข่าวลือผ่านทางสื่อมวลชนแพร่สะพัดในปี 2542 ว่าสหพันธ์ดาราศาสตร์สากลจะลดชั้นของพลูโตลง ทำให้ประชาชนแสดงความไม่เห็นด้วยอย่างกว้างขวาง จนสหพันธ์ฯ ต้องออกมาประกาศว่าข่าวดังกล่าวเป็นข่าวที่ไม่สมบูรณ์และก่อให้เกิดความเข้าใจผิด พร้อมย้ำในขณะนั้นว่าสหพันธ์ฯ ไม่คิดที่จะปรับเปลี่ยนสถานภาพของดาวพลูโต

ดูเพิ่ม

รายงานพิเศษ การประชุมกำหนดนิยาม "ดาวเคราะห์"
ดาวเคราะห์ดวงที่สิบก็มีบริวาร (8/10/2548)
ลดชั้น 2003 ยูบี 313 (19/4/2549)
ดาวพลูโต ซีรีส คารอน และซีนา เป็นดาวเคราะห์? (21/8/2549)
ซีนาได้ชื่อใหม่ (16/9/2549)

เว็บไซต์อื่น

NASA-Funded Scientists Discover Tenth Planet JPL/NASA
Astronomers Discover "10th Planet" Sky Telescope
Tenth planet found! Spaceflight Now
Object Bigger than Pluto Discovered, Called 10th Planet Space.com