สมาคมดาราศาสตร์ไทย

ท้องฟ้ารายสัปดาห์

18 เมษายน 2561 โดย: วรเชษฐ์ บุญปลอด

15-21 เมษายน 2561

จันทร์, 16 เมษายน จันทร์ดับ (08:57 น.)
อังคาร, 17 เมษายน เวลาหัวค่ำ ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวศุกร์ที่ระยะ 
พุธ, 18 เมษายน ดาวยูเรนัสอยู่ร่วมทิศกับดวงอาทิตย์
พฤหัสบดี, 19 เมษายน เวลาหัวค่ำ ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวอัลเดบารันในกลุ่มดาววัวที่ระยะ 
ศุกร์, 20 เมษายน ดวงจันทร์ใกล้โลกที่สุด (22 น. ระยะห่าง 368,714 กม.)

22-28 เมษายน 2561

อาทิตย์, 22 เมษายน คืนนี้ฝนดาวตกพิณมีอัตราสูงสุด (แสงจันทร์รบกวนก่อนเที่ยงคืน)
จันทร์, 23 เมษายน จันทร์กึ่งข้างขึ้น (04:45 น.)
อังคาร, 24 เมษายน เวลาหัวค่ำ ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวหัวใจสิงห์ในกลุ่มดาวสิงโตที่ระยะ 
อังคาร-พุธ, 24-25 เมษายน เวลาหัวค่ำ ดาวศุกร์อยู่ใกล้กระจุกดาวลูกไก่ในกลุ่มดาววัวที่ระยะ 3.5°

29 เมษายน พฤษภาคม 2561

จันทร์, 30 เมษายน จันทร์เพ็ญ (07:58 น.) ดาวพุธห่างดวงอาทิตย์ไปทางทิศตะวันตกมากที่สุด 27 องศา (เห็นได้เวลาเช้ามืด)
อังคาร, พฤษภาคม เวลาเช้ามืด ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวพฤหัสบดี 
พุธ, พฤษภาคม เวลาหัวค่ำ ดาวศุกร์อยู่ใกล้ดาวอัลเดบารันในกลุ่มดาววัวที่ระยะ 6.4°
เสาร์, พฤษภาคม เวลาเช้ามืด ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวเสาร์ 

ดาวเคราะห์และดวงจันทร์ (เมษายน 2561)


เดือนเมษายน 2561 ดาวศุกร์เป็นดาวเคราะห์สว่างดวงเดียวที่เห็นได้บนท้องฟ้าเวลาหัวค่ำ ดาวเคราะห์สว่างอีก ดวง ได้แก่ ดาวพุธ ดาวอังคาร ดาวพฤหัสบดี และดาวเสาร์ อยู่บนท้องฟ้าเวลาเช้ามืด ดาวศุกร์ (โชติมาตร –3.9) เป็นดาวประจำเมืองอยู่บนท้องฟ้าทิศตะวันตก ช่วงแรกอยู่ในกลุ่มดาวแกะ จากนั้นเข้าสู่กลุ่มดาววัวในวันที่ 19 เมษายน ซึ่งเป็นไปตามการแบ่งเขตกลุ่มดาวแบบสากล ปลายเดือนเมษายน ดาวศุกร์จะผ่านใกล้กระจุกดาวลูกไก่ ใกล้กันที่สุดในคืนวันที่ 24 และ 25 เมษายน ที่ระยะ 3.5° โดยกระจุกดาวอยู่ทางขวามือของดาวศุกร์

ดาวพฤหัสบดี (โชติมาตร –2.4 ถึง –2.5) อยู่ในกลุ่มดาวคันชั่ง ต้นเดือนเมษายนเริ่มเห็นดาวพฤหัสบดีขึ้นเหนือขอบฟ้าทิศตะวันออกตั้งแต่ประมาณ ทุ่มครึ่ง หรือหลังจากนั้นไม่นาน ดาวอังคาร (โชติมาตร +0.3 ถึง –0.4) และดาวเสาร์ (โชติมาตร +0.5 ถึง +0.3) อยู่ในกลุ่มดาวคนยิงธนู เริ่มสังเกตได้ดีตั้งแต่ราวตี เป็นต้นไป และอยู่สูงบนฟ้าทิศใต้เมื่อใกล้เช้า ดาวอังคารและดาวเสาร์จะใกล้กันที่สุดในเช้ามืดวันที่ เมษายน โดยดาวอังคารซึ่งสว่างกว่าอยู่ทางทิศใต้ของดาวเสาร์ที่ระยะห่าง 1.3° หลังจากนั้นดาวอังคารจะเคลื่อนไปทางทิศตะวันออกมากขึ้น เข้าสู่กลุ่มดาวแพะทะเลในกลางเดือนพฤษภาคม

ต้นเดือนดาวพุธอยู่ใกล้ดวงอาทิตย์ หลังจากนั้นทำมุมห่างจากดวงอาทิตย์มากขึ้นจนเริ่มสังเกตได้ในเวลาเช้ามืดตั้งแต่ราวกลางเดือนเมษายนเป็นต้นไป โดยอยู่ต่ำใกล้ขอบฟ้า ช่วงแรกอยู่ในกลุ่มดาวปลา วันที่ 22 เมษายน – พฤษภาคม เคลื่อนเข้าไปอยู่ในพื้นที่ของกลุ่มดาวซีตัสซึ่งอยู่ติดกัน ดาวพุธทำมุมห่างดวงอาทิตย์ที่สุดในวันที่ 30 เมษายน กลางเดือนนี้ถึงกลางเดือนพฤษภาคมจึงเป็นช่วงที่สังเกตดาวพุธได้ดี วันที่ 15-30 เมษายน ดาวพุธมีความสว่างเพิ่มขึ้นจากโชติมาตร +1.7 ไปที่ +0.3

ครึ่งแรกของเดือนเมษายนเป็นข้างแรม ดวงจันทร์อยู่บนท้องฟ้าเวลาเช้ามืดของทุกวัน วันที่ เมษายน ดวงจันทร์ผ่านใกล้ดาวพฤหัสบดีที่ระยะ 4° วันที่ เมษายน จะเห็นดวงจันทร์สว่างครึ่งดวงอยู่ใกล้ดาวอังคารและดาวเสาร์ ห่าง 3° และ 5° ตามลำดับ เช้ามืดวันที่ 14 เมษายน จันทร์เสี้ยวบาง ๆ อยู่ใกล้ขอบฟ้า หากท้องฟ้าเปิด กล้องสองตาอาจช่วยให้เห็นดาวพุธอยู่ห่างไปทางซ้ายมือของดวงจันทร์ที่ระยะ 

หลังจันทร์ดับในวันที่ 16 เมษายน จะเข้าสู่ข้างขึ้น ดวงจันทร์ย้ายไปปรากฏในเวลาหัวค่ำทางทิศตะวันตก วันที่ 17 เมษายน จันทร์เสี้ยวอยู่ห่างดาวศุกร์ที่ระยะ 8° โดยดวงจันทร์อยู่ทางซ้ายมือและต่ำกว่าดาวศุกร์ วันที่ 18 เมษายน หากลากเส้นสมมุติเชื่อมกันระหว่างจันทร์เสี้ยว ดาวศุกร์ และกระจุกดาวลูกไก่ จะได้รูปสามเหลี่ยมด้านเท่า ดวงจันทร์มีพื้นที่สว่างเพิ่มขึ้นจนถึงครึ่งดวงในวันที่ 23 เมษายน และเต็มดวงในวันที่ 30 เมษายน 2561

ภาพจำลองดาวเคราะห์ แสดงให้เห็นส่วนสว่างของดาวเคราะห์ และขนาดปรากฏเปรียบเทียบ (ดัดแปลงจาก Solar System Simulator/NASA) 

ศัพท์ดาราศาสตร์

 การร่วมทิศ (conjunction) การที่วัตถุท้องฟ้า วัตถุ ปรากฏอยู่ในแนวเดียวกันหรือทิศทางเดียวกัน มักเป็นช่วงที่อยู่ใกล้กัน
 ดาวคู่ (double star) ดาวสองดวงปรากฏอยู่ใกล้กัน อาจโคจรรอบกันและกัน หรือไม่เกี่ยวข้องกันแต่เรียงอยู่ในแนวเดียวกันเมื่อมองจากโลก
 ดาวแปรแสง (variable star) ดาวที่มีความส่องสว่างเปลี่ยนแปลงไปตามเวลา
 ตำแหน่งตรงข้าม (opposition) การอยู่ตรงข้ามกันบนท้องฟ้าของสองวัตถุ ปรกติใช้เมื่อวัตถุหนึ่งคือดวงอาทิตย์
 โชติมาตร (magnitude) มาตราบอกความส่องสว่างของวัตถุท้องฟ้า ตัวเลขยิ่งมีค่าน้อยยิ่งสว่าง ดาวจางที่สุดที่ตาเปล่าของคนสายตาปรกติจะมองเห็นได้ในเวลากลางคืนภายใต้ท้องฟ้ามืดสนิทมีโชติมาตรประมาณ 6.5 ตัวอย่างโชติมาตรของดาว เช่น ดาวเหนือมีโชติมาตร ดาวศุกร์มีโชติมาตรประมาณ -4 ดวงจันทร์เพ็ญมีโชติมาตรประมาณ -12.7
 มุมห่าง (elongation) ระยะเชิงมุมระหว่างดวงอาทิตย์กับวัตถุท้องฟ้า
 ระยะเชิงมุม (angular distance) และขนาดเชิงมุม การบอกระยะห่างและขนาดปรากฏของวัตถุท้องฟ้าใช้หน่วยของมุม พบบ่อยคือองศา ซึ่งแบ่งย่อยได้เป็นลิปดาและพิลิปดา (สัญลักษณ์ °,′ และ ′′ ตามลำดับ) โดย 1° 60′ และ 1′ 60′′
 เวลาสากล (Universal Time) ระบบเวลาที่ใช้เป็นมาตรฐานสากลทางดาราศาสตร์ เวลาประเทศไทยเร็วกว่าเวลาสากล ชั่วโมง
 สุริยวิถี (ecliptic) แนวเส้นทางการเคลื่อนที่ของดวงอาทิตย์บนท้องฟ้า ซึ่งผ่านกลุ่มดาวจักรราศี โดยดาวเคราะห์และดวงจันทร์เคลื่อนอยู่ใกล้แนวนี้
 หน่วยดาราศาสตร์ (astronomical unit) หน่วยบอกระยะทาง เท่ากับระยะห่างเฉลี่ยระหว่างโลกกับดวงอาทิตย์ ซึ่งมีค่าประมาณ 149.6 ล้านกิโลเมตร

ดูเพิ่ม


 ดาวเคราะห์ในปี 2561
 ฝนดาวตกในปี 2561
 สุริยุปราคาและจันทรุปราคาในปี 2561
 เวลาดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ขึ้น-ตก
 เวลาเกิดแสงสนธยาและเวลาดวงอาทิตย์ขึ้น-ตก
 คาดหมายการเห็นจันทร์เสี้ยว
 สารพันคำถามเกี่ยวกับระบบสุริยะ
 สารพันคำถามเกี่ยวกับดวงจันทร์