สมาคมดาราศาสตร์ไทย

ท้องฟ้ารายสัปดาห์

13 กันยายน 2562 โดย: วรเชษฐ์ บุญปลอด

8-14 กันยายน 2562

อาทิตย์, กันยายน เวลาหัวค่ำ ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวเสาร์ที่ระยะ 
อังคาร, 10 กันยายน ดาวเนปจูนอยู่ตรงข้ามกับดวงอาทิตย์ (โชติมาตร 7.8)
ศุกร์, 13 กันยายน ดวงจันทร์ไกลโลกที่สุด (21 น. ระยะห่าง 406,377 กม.)
เสาร์, 14 กันยายน จันทร์เพ็ญ (11:33 น.)

22-28 กันยายน 2562

อาทิตย์, 22 กันยายน จันทร์กึ่งข้างแรม (09:41 น.)
จันทร์, 23 กันยายน ดวงอาทิตย์ผ่านตำแหน่งศารทวิษุวัต (14:50 น.)
เสาร์, 28 กันยายน ดวงจันทร์ใกล้โลกที่สุด (9 น. ระยะห่าง 357,802 กม.)

ดาวเคราะห์และดวงจันทร์ (กันยายน 2562)


เดือนกันยายน 2562 เวลาหัวค่ำมีดาวพฤหัสบดีและดาวเสาร์อยู่บนท้องฟ้า ดาวพฤหัสบดี (โชติมาตร –2.2 ถึง –2.0) ปรากฏอยู่ในกลุ่มดาวคนแบกงู ตรงกลางระหว่างกลุ่มดาวแมงป่องกับคนยิงธนู ดาวเสาร์ (โชติมาตร +0.3 ถึง +0.5) อยู่ทางทิศตะวันออกของดาวพฤหัสบดีในพื้นที่ของกลุ่มดาวคนยิงธนู ดาวเคราะห์ทั้งสองมีความสว่างลดลงอย่างต่อเนื่อง เป็นเพราะอยู่ห่างไกลจากโลกมากขึ้น แต่ยังคงสามารถเห็นได้ง่ายด้วยตาเปล่า

ต้นเดือนดาวพฤหัสบดีอยู่สูงสุดบนท้องฟ้าทิศใต้ในเวลาหัวค่ำ จากนั้นตกลับขอบฟ้าเวลาเที่ยงคืน ปลายเดือนตกเร็วขึ้นอีก ชั่วโมงครึ่ง ดาวเสาร์อยู่ทางทิศตะวันออกของดาวพฤหัสบดีเป็นมุมประมาณ 30° แต่ละชั่วโมงท้องฟ้าหมุนไปเป็นมุม 15° ดาวเสาร์จึงตกช้ากว่าดาวพฤหัสบดีประมาณ ชั่วโมง

ตลอดเดือนกันยายน ดาวเคราะห์สว่างอีกสามดวง ได้แก่ ดาวพุธ ดาวศุกร์ และดาวอังคาร ต่างก็อยู่ใกล้ดวงอาทิตย์ ไม่สามารถสังเกตได้ในเวลากลางคืน วันท้าย ๆ ของเดือน ดาวพุธและดาวศุกร์อาจเริ่มปรากฏใกล้ขอบฟ้าทิศตะวันตกในช่วงพลบค่ำ และดาวอังคารก็เริ่มปรากฏใกล้ขอบฟ้าทิศตะวันออกในช่วงฟ้าสาง แต่ทั้งสามดวงก็ยังสังเกตได้ยาก

ช่วงแรกของเดือนเป็นข้างขึ้น จันทร์เสี้ยวอยู่บนท้องฟ้าเวลาหัวค่ำ ดวงจันทร์สว่างครึ่งดวงในวันที่ กันยายน ขณะอยู่ใกล้ดาวพฤหัสบดี วันที่ กันยายน ดวงจันทร์เคลื่อนไปผ่านใกล้ดาวเสาร์ จากนั้นสว่างเต็มดวงในวันที่ 14 กันยายน เมื่อเข้าสู่ข้างแรม พื้นที่ด้านสว่างบนดวงจันทร์ลดลงทุกวันจนเหลือครึ่งดวงในวันที่ 22 กันยายน หลังจากนั้นกลายเป็นเสี้ยว มองเห็นอยู่บนท้องฟ้าทิศตะวันออกในเวลาเช้ามืด วันที่ 25 กันยายน หากใช้กล้องสองตาหรือกล้องโทรทรรศน์อาจเห็นดวงจันทร์อยู่ใกล้กระจุกรังผึ้งในกลุ่มดาวปู เราจะมีโอกาสเห็นดวงจันทร์ได้ต่อเนื่องไปจนกระทั่ง 1-2 วันก่อนจันทร์ดับในวันที่ 29 กันยายน

ภาพจำลองดาวเคราะห์ แสดงให้เห็นส่วนสว่างของดาวเคราะห์ และขนาดปรากฏเปรียบเทียบ (ดัดแปลงจาก Solar System Simulator/NASA) 

ศัพท์ดาราศาสตร์

 การร่วมทิศ (conjunction) การที่วัตถุท้องฟ้า วัตถุ ปรากฏอยู่ในแนวเดียวกันหรือทิศทางเดียวกัน มักเป็นช่วงที่อยู่ใกล้กัน
 ดาวคู่ (double star) ดาวสองดวงปรากฏอยู่ใกล้กัน อาจโคจรรอบกันและกัน หรือไม่เกี่ยวข้องกันแต่เรียงอยู่ในแนวเดียวกันเมื่อมองจากโลก
 ดาวแปรแสง (variable star) ดาวที่มีความส่องสว่างเปลี่ยนแปลงไปตามเวลา
 ตำแหน่งตรงข้าม (opposition) การอยู่ตรงข้ามกันบนท้องฟ้าของสองวัตถุ ปรกติใช้เมื่อวัตถุหนึ่งคือดวงอาทิตย์
 โชติมาตร (magnitude) มาตราบอกความส่องสว่างของวัตถุท้องฟ้า ตัวเลขยิ่งมีค่าน้อยยิ่งสว่าง ดาวจางที่สุดที่ตาเปล่าของคนสายตาปรกติจะมองเห็นได้ในเวลากลางคืนภายใต้ท้องฟ้ามืดสนิทมีโชติมาตรประมาณ 6.5 ตัวอย่างโชติมาตรของดาว เช่น ดาวเหนือมีโชติมาตร ดาวศุกร์มีโชติมาตรประมาณ -4 ดวงจันทร์เพ็ญมีโชติมาตรประมาณ -12.7
 มุมห่าง (elongation) ระยะเชิงมุมระหว่างดวงอาทิตย์กับวัตถุท้องฟ้า
 ระยะเชิงมุม (angular distance) และขนาดเชิงมุม การบอกระยะห่างและขนาดปรากฏของวัตถุท้องฟ้าใช้หน่วยของมุม พบบ่อยคือองศา ซึ่งแบ่งย่อยได้เป็นลิปดาและพิลิปดา (สัญลักษณ์ °,′ และ ′′ ตามลำดับ) โดย 1° 60′ และ 1′ 60′′
 เวลาสากล (Universal Time) ระบบเวลาที่ใช้เป็นมาตรฐานสากลทางดาราศาสตร์ เวลาประเทศไทยเร็วกว่าเวลาสากล ชั่วโมง
 สุริยวิถี (ecliptic) แนวเส้นทางการเคลื่อนที่ของดวงอาทิตย์บนท้องฟ้า ซึ่งผ่านกลุ่มดาวจักรราศี โดยดาวเคราะห์และดวงจันทร์เคลื่อนอยู่ใกล้แนวนี้
 หน่วยดาราศาสตร์ (astronomical unit) หน่วยบอกระยะทาง เท่ากับระยะห่างเฉลี่ยระหว่างโลกกับดวงอาทิตย์ ซึ่งมีค่าประมาณ 149.6 ล้านกิโลเมตร

ดูเพิ่ม


 ดาวเคราะห์ในปี 2562
 ฝนดาวตกในปี 2562
 สุริยุปราคาและจันทรุปราคาในปี 2561
 เวลาดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ขึ้น-ตก
 เวลาเกิดแสงสนธยาและเวลาดวงอาทิตย์ขึ้น-ตก
 คาดหมายการเห็นจันทร์เสี้ยว
 สารพันคำถามเกี่ยวกับระบบสุริยะ
 สารพันคำถามเกี่ยวกับดวงจันทร์