สมาคมดาราศาสตร์ไทย

ท้องฟ้ารายสัปดาห์

2 พฤศจิกายน 2562 โดย: วรเชษฐ์ บุญปลอด

27 ตุลาคม พฤศจิกายน 2562

อาทิตย์, 27 ตุลาคม เวลาเช้ามืด ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวอังคารที่ระยะ 
จันทร์, 28 ตุลาคม จันทร์ดับ (10:38 น.) ดาวยูเรนัสอยู่ตรงข้ามกับดวงอาทิตย์ (โชติมาตร 5.7)
อังคาร, 29 ตุลาคม เวลาหัวค่ำ ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวศุกร์และดาวพุธ ห่างดาวศุกร์ที่ระยะ 4° ห่างดาวพุธที่ระยะ 
พฤหัสบดี, 31 ตุลาคม เวลาหัวค่ำ ดาวพุธอยู่ใกล้ดาวศุกร์ที่ระยะ 2.5° หัวค่ำ ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวพฤหัสบดีที่ระยะ 
เสาร์, พฤศจิกายน เวลาหัวค่ำ ดวงจันทร์อยู่ใกล้ดาวเสาร์ที่ระยะ 

3-9 พฤศจิกายน 2562

จันทร์, พฤศจิกายน จันทร์กึ่งข้างขึ้น (17:23 น.)
พฤหัสบดี, พฤศจิกายน ดวงจันทร์ไกลโลกที่สุด (15 น. ระยะห่าง 405,058 กม.)

10-16 พฤศจิกายน 2562

อาทิตย์, 10 พฤศจิกายน เวลาเช้ามืด ดาวอังคารอยู่ใกล้ดาวรวงข้าวในกลุ่มดาวหญิงสาวที่ระยะ 3° เวลาหัวค่ำ ดาวศุกร์อยู่ใกล้ดาวแอนทาเรสในกลุ่มดาวแมงป่องที่ระยะ 
จันทร์, 11 พฤศจิกายน เวลาเช้ามืด ดาวอังคารอยู่ใกล้ดาวรวงข้าวในกลุ่มดาวหญิงสาวที่ระยะ 3° ดาวพุธผ่านตำแหน่งร่วมทิศแนววงใน ดาวพุธผ่านหน้าดวงอาทิตย์ ไม่เห็นในประเทศไทย
อังคาร, 12 พฤศจิกายน จันทร์เพ็ญ (20:34 น.) เวสตาอยู่ตรงข้ามกับดวงอาทิตย์ (โชติมาตร +6.5)

ดาวเคราะห์และดวงจันทร์ (พฤศจิกายน 2562)


เดือนพฤศจิกายน 2562 ท้องฟ้าเวลาหัวค่ำยังคงมีดาวพุธ ดาวศุกร์ ดาวพฤหัสบดี และดาวเสาร์ อยู่บนท้องฟ้าด้านทิศตะวันตกต่อเนื่องมาจากเดือนที่แล้ว ดาวศุกร์ (โชติมาตร –3.8 ถึง –3.9) ซึ่งสว่างที่สุดมีตำแหน่งอยู่ใกล้ขอบฟ้า ตลอดเดือนนี้ดาวศุกร์เคลื่อนจากกลุ่มดาวคันชั่งเข้าสู่กลุ่มดาวแมงป่อง ผ่านกลุ่มดาวคนแบกงู แล้วเข้าสู่กลุ่มดาวคนยิงธนู

ดาวพุธอยู่ใกล้ดาวศุกร์โดยปรากฏอยู่ทางซ้ายมือด้านล่างของดาวศุกร์ เรามีโอกาสเห็นดาวพุธได้เฉพาะในช่วงวันแรก ๆ ของเดือน เป็นช่วงที่ดาวพุธสว่างที่โชติมาตร หลังจากนั้นดาวพุธจะเคลื่อนเข้าใกล้ดวงอาทิตย์มากขึ้นจนสังเกตได้ยาก ดาวพฤหัสบดี (โชติมาตร –1.9 ถึง –1.8) อยู่ในกลุ่มดาวคนแบกงู กลางเดือนย้ายเข้าสู่กลุ่มดาวคนยิงธนู กำลังเคลื่อนไปทางดาวเสาร์ (โชติมาตร +0.6) ซึ่งอยู่ในกลุ่มดาวคนยิงธนู ต้นเดือนเป็นช่วงที่เราเห็นดาวพฤหัสบดีอยู่ตรงกลางระหว่างดาวศุกร์กับดาวเสาร์

วันแรกของเดือนพฤศจิกายน ดาวศุกร์อยู่ห่างดาวพฤหัสบดีเป็นมุม 24 องศา หลังจากนั้นจะสังเกตได้ว่าดาวศุกร์เคลื่อนเข้าใกล้ดาวพฤหัสบดีมากขึ้นทุกวัน ใกล้กันที่สุดในคืนวันที่ 24 พฤศจิกายน ที่ระยะห่าง 1.4 องศา โดยดาวพฤหัสบดีอยู่ทางทิศเหนือ (ขวามือ) ของดาวศุกร์ หลังจากใกล้กันแล้ว ปลายเดือนดาวพฤหัสบดีจะมีตำแหน่งอยู่ต่ำใกล้ขอบฟ้ามากกว่าดาวศุกร์

ท้องฟ้าเวลาเช้ามืดทางทิศตะวันออกมีดาวอังคาร (โชติมาตร +1.8 ถึง +1.7) อยู่ในกลุ่มดาวหญิงสาว ดาวอังคารจะผ่านใกล้ดาวรวงข้าวโดยปรากฏอยู่ทางทิศเหนือ (ซ้ายมือ) ของดาวรวงข้าวในเช้ามืดวันที่ 10-11 พฤศจิกายน ที่ระยะห่าง 3° สองสัปดาห์สุดท้ายของเดือน ดาวพุธทำมุมห่างจากดวงอาทิตย์มากขึ้นจนสังเกตได้ในเวลาเช้ามืดพร้อมกับดาวอังคาร โดยปรากฏอยู่ในทิศเดียวกันแต่อยู่ต่ำใกล้ขอบฟ้ามากกว่าและอยู่ในพื้นที่ของกลุ่มดาวคันชั่ง ทำมุมห่างดวงอาทิตย์ที่สุดในวันที่ 28 พฤศจิกายน ความสว่างของดาวพุธเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ โดยช่วงวันที่ 18-30 พฤศจิกายน ดาวพุธมีความสว่างเปลี่ยนแปลงจากโชติมาตร +1.3 ไปที่ –0.6

ช่วงแรกของเดือนมองเห็นจันทร์เสี้ยวอยู่บนท้องฟ้าทิศตะวันตกในเวลาหัวค่ำ โดยอยู่ใกล้ดาวเสาร์ในคืนวันที่ พฤศจิกายน ดวงจันทร์สว่างครึ่งดวงในวันที่ พฤศจิกายน และเต็มดวงในวันที่ 12 พฤศจิกายน จากนั้นเข้าสู่ข้างแรม ส่วนสว่างบนดวงจันทร์เหลือครึ่งดวงในวันที่ 20 พฤศจิกายน จันทร์เสี้ยวเคลื่อนไปอยู่ใกล้ดาวอังคารและดาวพุธในวันที่ 24 และ 25 พฤศจิกายน ตามลำดับ หลังจันทร์ดับในวันที่ 26 พฤศจิกายน จะเข้าสู่ข้างขึ้นอีกครั้ง ค่ำวันที่ 28 พฤศจิกายน สามารถมองเห็นจันทร์เสี้ยวอยู่ใกล้ดาวศุกร์และดาวพฤหัสบดี วันถัดไปดวงจันทร์ขยับไปอยู่ตรงกลางระหว่างดาวศุกร์กับดาวเสาร์

ภาพจำลองดาวเคราะห์ แสดงให้เห็นส่วนสว่างของดาวเคราะห์ และขนาดปรากฏเปรียบเทียบ (ดัดแปลงจาก Solar System Simulator/NASA) 

ศัพท์ดาราศาสตร์

 การร่วมทิศ (conjunction) การที่วัตถุท้องฟ้า วัตถุ ปรากฏอยู่ในแนวเดียวกันหรือทิศทางเดียวกัน มักเป็นช่วงที่อยู่ใกล้กัน
 ดาวคู่ (double star) ดาวสองดวงปรากฏอยู่ใกล้กัน อาจโคจรรอบกันและกัน หรือไม่เกี่ยวข้องกันแต่เรียงอยู่ในแนวเดียวกันเมื่อมองจากโลก
 ดาวแปรแสง (variable star) ดาวที่มีความส่องสว่างเปลี่ยนแปลงไปตามเวลา
 ตำแหน่งตรงข้าม (opposition) การอยู่ตรงข้ามกันบนท้องฟ้าของสองวัตถุ ปรกติใช้เมื่อวัตถุหนึ่งคือดวงอาทิตย์
 โชติมาตร (magnitude) มาตราบอกความส่องสว่างของวัตถุท้องฟ้า ตัวเลขยิ่งมีค่าน้อยยิ่งสว่าง ดาวจางที่สุดที่ตาเปล่าของคนสายตาปรกติจะมองเห็นได้ในเวลากลางคืนภายใต้ท้องฟ้ามืดสนิทมีโชติมาตรประมาณ 6.5 ตัวอย่างโชติมาตรของดาว เช่น ดาวเหนือมีโชติมาตร ดาวศุกร์มีโชติมาตรประมาณ -4 ดวงจันทร์เพ็ญมีโชติมาตรประมาณ -12.7
 มุมห่าง (elongation) ระยะเชิงมุมระหว่างดวงอาทิตย์กับวัตถุท้องฟ้า
 ระยะเชิงมุม (angular distance) และขนาดเชิงมุม การบอกระยะห่างและขนาดปรากฏของวัตถุท้องฟ้าใช้หน่วยของมุม พบบ่อยคือองศา ซึ่งแบ่งย่อยได้เป็นลิปดาและพิลิปดา (สัญลักษณ์ °,′ และ ′′ ตามลำดับ) โดย 1° 60′ และ 1′ 60′′
 เวลาสากล (Universal Time) ระบบเวลาที่ใช้เป็นมาตรฐานสากลทางดาราศาสตร์ เวลาประเทศไทยเร็วกว่าเวลาสากล ชั่วโมง
 สุริยวิถี (ecliptic) แนวเส้นทางการเคลื่อนที่ของดวงอาทิตย์บนท้องฟ้า ซึ่งผ่านกลุ่มดาวจักรราศี โดยดาวเคราะห์และดวงจันทร์เคลื่อนอยู่ใกล้แนวนี้
 หน่วยดาราศาสตร์ (astronomical unit) หน่วยบอกระยะทาง เท่ากับระยะห่างเฉลี่ยระหว่างโลกกับดวงอาทิตย์ ซึ่งมีค่าประมาณ 149.6 ล้านกิโลเมตร

ดูเพิ่ม


 ดาวเคราะห์ในปี 2562
 ฝนดาวตกในปี 2562
 สุริยุปราคา จันทรุปราคา และดาวพุธผ่านหน้าดวงอาทิตย์ในปี 2562
 เวลาดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ขึ้น-ตก
 เวลาเกิดแสงสนธยาและเวลาดวงอาทิตย์ขึ้น-ตก
 คาดหมายการเห็นจันทร์เสี้ยว
 สารพันคำถามเกี่ยวกับระบบสุริยะ
 สารพันคำถามเกี่ยวกับดวงจันทร์