สมาคมดาราศาสตร์ไทย
คู่เหมือนของดาวพฤหัสบดีในระบบสุริยะอื่น

คู่เหมือนของดาวพฤหัสบดีในระบบสุริยะอื่น

21 มิ.ย. 2545
ปรับปรุงครั้งล่าสุด 4 มกราคม 2560
รายงานโดย: วิมุติ วสะหลาย (wimut@hotmail.com)
เมื่อวันที่ 13 มิถุนายนที่ผ่านมา เจฟ มาร์ซี จากมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย เบิร์กเลย์ กับพอล บัตเลอร์จากสถาบันคาร์เนกีวอชิงตัน สองนักล่าดาวเคราะห์ชั้นนำของโลก ได้รายงานว่าได้ค้นพบดาวเคราะห์ในระบบสุริยะอื่นที่วงโคจรคล้ายคลึงกับดาวพฤหัสบดีมากกว่าดวงอื่น ๆ ที่เคยค้นพบมา

ก่อนหน้านี้นักดาราศาสตร์ค้นพบดาวเคราะห์ในระบบสุริยะอื่นที่เป็นดาวก๊าซขนาดยักษ์คล้ายดาวพฤหัสบดีมานานแล้ว แต่ดาวเคราะห์ยักษ์เหล่านั้นมีวงโคจรเล็กมาก มีรัศมีวงโคจรเล็กกว่าดาวพุธเสียอีก นักดาราศาสตร์เรียกดาวเคราะห์จำพวกนี้ว่า พวก "พฤหัสร้อน" นอกจากนี้ยังมีวงโคจรที่รีมากอีกด้วยแทนที่จะเป็นวงโคจรเกือบกลมอย่างเช่นดาวพฤหัสบดี แต่ความพิเศษของดาวเคราะห์ที่ค้นพบในครั้งนี้คือเป็นดาวเคราะห์ยักษ์ที่มีวงโคจรใกล้เคียงกับดาวพฤหัสบดีมาก

ดาวฤกษ์ที่เป็นศูนย์กลางของระบบสุริยะใหม่ในครั้งนี้อยู่ในกลุ่มดาวปู ชื่อว่า 55 ปู (55 Can) อยู่ห่างจากโลก 41 ปีแสง มีอายุ 5 พันล้านปี ซึ่งใกล้เคียงกับอายุของดวงอาทิตย์ สำหรับดาวดวงนี้ ทั้งมาร์ซีและบัตเลอร์ได้เคยค้นพบว่ามีดาวเคราะห์เป็นบริวารดวงหนึ่งมาตั้งแต่ปี 2539 แล้ว ดาวเคราะห์ดวงนั้นมีมวลน้อยกว่าดาวพฤหัสบดีเล็กน้อย โคจรรอบดาวฤกษ์ครบรอบทุก ๆ 14.6 วัน อยู่ห่างจากดาวแม่ 0.1 หน่วยดาราศาสตร์ จัดเป็นดาวเคราะห์ประเภทพฤหัสร้อนขนานแท้

ส่วนดาวเคราะห์ดวงใหม่นี้ โคจรอยู่ห่างจากดาวแม่ 5.5 หน่วยดาราศาสตร์ มีคาบการโคจร 13 ปี เปรียบเทียบกับดาวพฤหัสบดีซึ่งอยู่ห่างจากดวงอาทิตย์ 5.2 หน่วยดาราศาสตร์ โคจรครบรอบดวงอาทิตย์ใช้เวลา 11.86 ปี ซึ่งนับว่าใกล้เคียงกันมาก อย่างไรก็ตาม ดาวฤกษ์ดวงใหม่ของ 55 ปู หนักกว่าดาวพฤหัสบดี 3.5 ถึง 5 เท่า

นอกจากนี้ เกรก ลาฟลิน นักดาราศาสตร์จากมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย ซานตา ครูซ ได้ใช้ข้อมูลของมาร์ซีและบัตเลอร์ไปคำนวณและพบว่าดาวเคราะห์เล็กขนาดโลกสามารถอยู่ในระบบสุริยะอย่างนั้นได้แม้จะมีการรบกวนทางสนามแรงโน้มถ่วงอย่างหนักจากดาวเคราะห์ยักษ์ถึงสองดวงก็ตาม ดังนั้นระบบสุริยะของ 55 ปูจึงเป็นเป้าหมายสำคัญในอนาคตในการค้นหาดาวเคราะห์ขนาดเล็กอย่างแน่นอน

ในการแถลงข่าวร่วมของมาร์ซีและบัตเลอร์ครั้งนี้ นอกจากมีชื่อของดาวเคราะห์ดวงใหม่ของ 55 ปูแล้ว ยังมีชื่อดาวเคราะห์ดวงใหม่อื่น ๆ อีก 12 ดวง ซึ่งรวมถึงดาวเคราะห์ที่เล็กที่สุดซึ่งเป็นบริวารของ HD49674 ในกลุ่มดาวสารถี อยู่ห่างจากดาวแม่ 0.05 หน่วยดาราศาสตร์ มีมวลเพียงประมาณ 15 เปอร์เซ็นต์ของดาวพฤหัสบดี

ปัจจุบันมีดาวเคราะห์ในระบบสุริยะอื่นที่ค้นพบแล้วกว่า 90 ดวง

ระบบสุริยะของ 55 ปู (55 Cancri) ตามจินตนาการของศิลปิน

ระบบสุริยะของ 55 ปู (55 Cancri) ตามจินตนาการของศิลปิน

แผนภูมิเปรียบเทียบขนาดของระบบสุริยะของดวงอาทิตย์กับระบบสุริยะของดาว 55 ปู

แผนภูมิเปรียบเทียบขนาดของระบบสุริยะของดวงอาทิตย์กับระบบสุริยะของดาว 55 ปู

ที่มา: