สมาคมดาราศาสตร์ไทย

ดาวเคราะห์กำลังถูกดาวแม่เผา

ดาวเคราะห์กำลังถูกดาวแม่เผา

25 ก.ค. 2568
รายงานโดย: วิมุติ วสะหลาย (wimut@hotmail.com)
จนถึงปัจจุบัน นักดาราศาสตร์ค้นพบดาวเคราะห์ต่างระบบ ซึ่งหมายถึงดาวเคราะห์ที่เป็นบริวารของดาวฤกษ์ดวงอื่นแล้วประมาณ 6,000 ดวง 

การที่มีตัวอย่างระบบสุริยะให้ศึกษาจำนวนมาก ทำให้นักดาราศาสตร์พบว่าระบบสุริยะของดาวฤกษ์ต่าง ๆ มีความแตกต่างกันอย่างมาก และไม่มีที่ใดเหมือนระบบสุริยะของเราเลย ดาวเคราะห์ต่างระบบบางดวงก็แปลกประหลาดอย่างเหลือเชื่อ 

หนึ่งในดาวเคราะห์ต่างระบบที่แปลกที่สุด น่าจะต้องมีชื่อดวงนี้อยู่ด้วย  ทีโอไอ-1227 บี (TOI-1227b) 

 (จาก X-ray: NASA/CXC/RIT/A. Varga et al.; Illustration: NASA/CXC/SAO/M. Weiss; Image Processing: NASA/CXC/SAO/N. Wolk)

ดาวทีโอไอ-1227 บี มีขนาดใกล้เคียงกับดาวพฤหัสบดี แต่มีมวลประมาณ 20 เปอร์เซ็นต์ โคจรรอบดาวทีโอไอ-1227 อยู่ห่างจากโลก 330 ปีแสง ระบบสุริยะแห่งนี้ถูกค้นพบในปี 2565 โดยดาวเทียมเทสส์ของนาซา ส่วนดาวฤกษ์แม่ ทีโอไอ-1227 เป็นดาวแคระชนิดเอ็ม มีขนาดเล็กกว่าและแสงหรี่กว่าดวงอาทิตย์มาก 

ดาวทีโอไอ-1227 บี มีวงโคจรแคบมาก โคจรรอบดาวฤกษ์แม่โดยมีระยะห่างเพียงหนึ่งในห้าของระยะห่างของดาวพุธห่างจากดวงอาทิตย์เท่านั้น งานวิจัยพบว่าดาวเคราะห์ต่างระบบดวงนี้มีอายุน้อยมาก มีอายุเพียง ล้านปีเท่านั้น นับเป็นดาวเคราะห์ต่างระบบที่อายุน้อยที่สุดในบรรดาดาวเคราะห์ที่เคยถูกค้นพบโดยการผ่านหน้า

น่าเสียดายที่ดาวเคราะห์ไม่สิ้นกลิ่นน้ำนมดวงนี้กำลังเผชิญกับหายนะ แทนที่จะได้เติบโตจนอ้วนพีโดยการพอกพูนมวลอย่างดาวเคราะห์น้อยทั่วไป ดาวเคราะห์ดวงนี้กลับกำลังจะถูกดาวแม่แผดเผาให้แห้งตายเป็นดาวลูกกรอกไป 

ดาวทีโอไอ-1227 เป็นดาวชนิดเอ็ม ดาวชนิดนี้มีสภาพต่างไปจากดวงอาทิตย์มาก โครงสร้างภายในทั้งหมดมีการถ่ายเทพลังงานแบบการพาทั้งหมด ทำให้ดาวฤกษ์ชนิดนี้มีสนามแม่เหล็กเข้มข้นมากซึ่งทำให้เกิดการลุกจ้ารุนแรง บริวารอย่างทีโอไอ 1227 บี ซึ่งอยู่ในระยะสังหาร ย่อมไม่อาจต้านทานพายุรังสีเอกซ์รุนแรงจากดาวแม่ได้นานนัก 

เมื่อโมเลกุลของแก๊สในบรรยากาศได้รับรังสีเอกซ์ จะแตกเป็นไอออนและร้อนขึ้น อาจร้อนได้มากถึงหลายพันเคลวินจนบรรยากาศของดาวเคราะห์พองขึ้น เมื่อบรรยากาศพองขึ้น ความโน้มถ่วงที่ดึงรั้งแก๊สในบรรยากาศเอาไว้ก็จะอ่อนลง กระบวนการเผาบรรยากาศนี้บางครั้งรุนแรงจนโมเลกุลไฮโดรเจนหลุดออกจากชั้นบรรยากาศไปเลย 

แอตทิลา วาร์กา นักศึกษาปริญญาเอกจากสถาบันเทคโนโลยีโรเชสเตอร์ในนิวยอร์ก ได้สร้างแบบจำลองของระบบสุริยะของทีโอไอ 1227 พบว่าขณะนี้ดาวเคราะห์ดวงนี้สูญเสียมวลไป ล้านตันทุกวินาที คาดว่าภายในหนึ่งพันล้านปีต่อจากนี้จะสูญเสียบรรยากาศไปทั้งหมด เมื่อถึงตอนนั้น ดาวทีโอไอ 1227 บี อาจหดเล็กลงเหลือเพียงหนึ่งในสิบของขนาดปัจจุบันและมีมวลหายไปกว่า 10 เปอร์เซ็นต์ 

การที่ระบบสุริยะแห่งนี้อยู่ไม่ไกลจากเรามากนัก จึงเป็นเป้าหมายที่ดีในการศึกษากระบวนการที่เกิดขึ้นกับดาวเคราะห์อายุน้อยที่โคจรรอบดาวฤกษ์มวลต่ำ นอกจากนี้การศึกษาดาวทีโอไอ 1227 บี อาจช่วยไขปริศนาข้อหนึ่งของนักดาราศาสตร์ได้ ในบรรดาดาวเคราะห์ต่างระบบทั้งหมดที่พบมีขนาดต่างกันหลากหลายกระจัดกระจายกันไป แต่น่าแปลกที่ดาวเคราะห์ที่มีขนาดรัศมีระหว่าง 1.5-2 เท่าของรัศมีโลกกลับมีน้อยมาก บางทีกระบวนการสลายด้วยโฟตอนที่เกิดกับดาวเคราะห์ดวงนี้อาจเป็นสาเหตุก็ได้

ที่มา: