สมาคมดาราศาสตร์ไทย

ดาวเคราะห์สายไหม

ดาวเคราะห์สายไหม

13 ก.ย. 2568
รายงานโดย: วิมุติ วสะหลาย (wimut@hotmail.com)
นักดาราศาสตร์ค้นพบว่ามีดาวเคราะห์ที่โคจรรอบดาวฤกษ์ดวงอื่นเป็นครั้งแรกในปี 2535  และหลังจากนั้นก็มีการค้นพบมากขึ้นเรื่อย ๆ จนถึงปัจจุบัน มีดาวเคราะห์บริวารของดาวฤกษ์ดวงอื่นที่ยืนยันแล้วไม่ต่ำกว่า 5,000 ดวง การค้นพบได้ขยายขอบเขตความรู้และจินตนาการของนักดาราศาสตร์อย่างมหาศาล ดาวเคราะห์ที่พบหลายดวงมีสภาพแตกต่างไปจากดาวเคราะห์ในระบบสุริยะของเราที่เราคุ้นเคยเป็นอย่างมาก นักดาราศาสตร์เคยพบทั้งดาวเคราะห์ที่ร้อนจนพื้นผิวเหลวเป็นลาวาทั้งดวง พบดาวเคราะห์ที่ใหญ่กว่าดวงอาทิตย์เป็นเท่าตัวแต่โคจรอยู่ใกล้ดาวฤกษ์แม่จนโคจรครบรอบภายในเวลาแค่ไม่กี่วัน 


ดาวเคราะห์ต่างระบบอีกประเภทหนึ่งที่ทำให้นักดาราศาสตร์ต้องงุนงงว่าเกิดขึ้นมาได้อย่างไร คือ ดาวเคราะห์แก๊สที่มีเนื้อดาวฟูฟ่อง มีความหนาแน่นต่ำมาก นักดาราศาสตร์เรียกดาวเคราะห์ประเภทนี้แบบว่า "ดาวสายไหม" หนึ่งในดาวเคราะห์ประเภทนี้พบได้ในระบบสุริยะของดาว เคปเลอร์ 51 (Kepler 51) ซึ่งมีดาวเคราะห์ประเภทนี้มากถึงสามดวง 

ดาววอส์ป-193 บี เป็นดาวเคราะห์ของดาววอส์ป-193 อยู่ห่างจากโลก 1,232 ปีแสง ดาวเคราะห์ดวงนี้มีขนาดราวครึ่งหนึ่งของดาวพฤหัสบดี แต่มีมวลแค่ 14 เปอร์เซ็นต์ของดาวพฤหัสบดี เป็นดาวเคราะห์ต่างระบบที่มีมวลต่ำที่สุดเท่าที่เคยพบ 


ดาวเคราะห์ดวงนี้ค้นพบเป็นครั้งแรกโดยโครงการวอส์ป (WASP--Wide Angle Search for Planets) ซึ่งเป็นโครงการระหว่างประเทศโดยใช้หอดูดาวสองแห่ง คือซูเปอร์วอส์ป-เหนือ และ วอส์ป-ใต้ โดยใช้หลักการสังเกตการผ่านหน้า  โดยสังเกตการณ์ในตั้งแต่ปี 2549 ถึง 2551 และอีกครั้งในช่วงตั้งแต่ปี 2554 ถึงปี 2555 กล้องวอส์ป-ใต้ตรวจพบว่าดาววอส์ป-193 มีการหรี่แสงเป็นรายคาบ ซึ่งแสดงว่ามีดาวเคราะห์โคจรรอบอยู่ด้วยคาบ 6.25 วัน และยังประมาณขนาดของดาวเคราะห์ได้ด้วย

ในการวัดมวลและความหนาแน่น นักดาราศาสตร์วัดสเปกตรัมเพื่อหาความเร็วในการเคลื่อนที่ตามแนวรัศมีด้วยความแม่นยำสูงจากกล้องโทรทรรศน์ภาคพื้นดิน แต่วิธีนี้ไม่ได้ผลเนื่องจากดาวเคราะห์ดวงนี้มีมวลต่ำมาก จนมีผลต่อการเคลื่อนที่ของดาวฤกษ์น้อยมากจนวัดแทบไม่ได้  ประมาณได้ว่ามีความหนาแน่นประมาณ 0.059 กรัมต่อลูกบาศก์เซนติเมตร เทียบกับดาวพฤหัสบดีที่มีความหนาแน่นเฉลี่ย 1.33 กรัมต่อลูกบาศก์เซนติเมตรแล้ว ดาววอสป์-193บียังมีความหนาแน่นต่ำกว่าถึง 22.5 เท่า

ตัวเลขนี้นับว่าอยู่เหนือจินตนาการของนักดาราศาสตร์ไปมาก ดาวเคราะห์แบบนี้กำเนิดขึ้นมาได้อย่างไร และมีวิวัฒนาการอย่างไร จนถึงขณะนี้ก็ยังไม่มีทฤษฎีใดอธิบายได้

นักดาราศาสตร์คาดว่าดาววอสป์-193บีประกอบด้วยไฮโดรเจนและฮีเลียมเป็นส่วนใหญ่เหมือนกับดาวเคราะห์แก๊สยักษ์ทั่วไป และมีบรรยากาศที่โป่งพองอย่างมาก 

นักดาราศาสตร์มีแผนจะใช้กล้องโทรทรรศน์อวกาศเจมส์เวบบ์สำรวจดาวเคราะห์ดวงนี้ต่อไป