สมาคมดาราศาสตร์ไทย

เตรียมบอกลาแสงวาบอิริเดียม

เตรียมบอกลาแสงวาบอิริเดียม

20 มี.ค. 2562
รายงานโดย: วิมุติ วสะหลาย (wimut@hotmail.com)
คงไม่มีนักดูดาวคนไหนที่ไม่เคยเห็นแสงวาบอิริเดียม จุดแสงสว่างจ้าบนท้องฟ้ายามหัวค่ำกับเช้ามืด ที่จู่ ๆ ก็ลุกโพลงขึ้นมาพร้อมกับเคลื่อนที่ไปบนฟ้า ก่อนที่จะค่อย ๆ จางหายไปภายในไม่กี่วินาที การสังเกตแสงวาบอิริเดียมนับเป็นกิจกรรมหนึ่งที่นักดูดาวชื่นชอบ

แสงวาบอิริเดียม หรือ อิริเดียมแฟลร์ เป็นแสงที่สะท้อนจากดาวเดียมอิริเดียม ซึ่งมีอยู่มากถึง 66 ดวง แสงวาบจากดาวเทียมอิริเดียมมีความสว่างกว่าแสงสะท้อนดาวเทียมทั่วไปมาก ในบางจังหวะอาจสว่างถึงอันดับ -8 (สว่างกว่าดาวศุกร์ 20 เท่า!) เหตุที่แสงวาบจากดาวเทียมอิริเดียมมีความสว่างได้มากเนื่องจากดาวเทียมอิริเดียมมีผิวที่มันวาวและเป็นทรงเหลี่ยม เมื่อดาวเทียมทำมุมเหมาะสมกับดวงอาทิตย์ จะสะท้อนแสงอาทิตย์ลงมายังโลกเหมือนกระจกเงาเลยทีเดียว 

แต่ความสนุกจากดาวเทียมอิริเดียมอาจอยู่ได้อีกไม่นานนัก

ดาวเทียมอิริเดียมได้ขึ้นสู่ท้องฟ้าในระหว่างปี 2540 2545 เป็นดาวเทียมที่ใช้ในโทรศัพท์ติดตามตัวระบบอิริเดียม ซึ่งเป็นระบบสื่อสารผ่านดาวเทียมโดยตรงโดยไม่ผ่านเครือข่ายภาคพื้นดิน ดำเนินการโดยโมโตโรลา ระบบนี้ทำให้ผู้ใช้โทรศัพท์ระบบนี้สามารถติดต่อสื่อสารกันได้ไม่ว่าจะอยู่ที่ใดบนพื้นโลก แต่ผลประกอบการของโครงการนี้กลับล้มเหลวไม่เป็นท่า บริษัทอิริเดียมต้องล้มละลายไป ส่วนดาวเทียมที่ยังอยู่บนฟ้าก็ถูกขายต่อให้บริษัทอื่นไป

ดาวเทียมมีอายุการใช้งานจำกัด ดวงที่หมดอายุก็ต้องปล่อยให้ตกสู่โลกและถูกแทนที่ด้วยดาวเทียมดวงใหม่ ในปี 2560 บริษัทอิริเดียมคอมมิวนิเคชันส์เริ่มส่งดาวเทียมอิริเดียมรุ่นใหม่ในชื่อ อิริเดียมเนกซ์ (IridiumNEXT) ขึ้นสู่ท้องฟ้าแทนดวงเดิม แต่ข่าวร้ายสำหรับนักดูดาวก็คือ ดาวเทียมรุ่นใหม่นี้ไม่ทำให้เกิดแสงวาบดังเช่นรุ่นแรก 

ส่วนดาวเทียมรุ่นแรกก็ทยอยหมดอายุและตกลงสู่โลกไปทีละดวง จนถึงขณะนี้เหลือดาวเทียมรุ่นเดิมที่ยังใช้งานได้อยู่เพียงไม่กี่ดวงดวงเท่านั้น และคาดว่าเมื่อถึงสิ้นปี 2562 ก็จะหมดอายุไปทั้งหมดหรือเกือบทั้งหมด อย่างไรก็ตามยังมีดาวเทียมอิริเดียมอีกนับสิบดวงที่หมดอายุไปแล้วแต่ยังโคจรอยู่บนท้องฟ้า ดาวเทียมกลุ่มนี้แม้จะทำให้เกิดแสงวาบแต่ก็พยากรณ์ไม่ได้ ดาวเทียมกลุ่มนี้จะยังอยู่ในวงโคจรไปอีกนาน บางดวงอาจต้องเป็นขยะอวกาศไปนานถึง 25 ปีจึงจะตกสู่โลก 

คาดว่าดาวเทียมอิริเดียมรุ่นเดิมจะต้องปลดระวางทั้งหมดก่อนสิ้นปี 2562 แล้วหลังจากนั้น แสงวางอิริเดียมก็จะเหลือเพียงตำนานเท่านั้น


 
แสงวาบอิริเดียม

แสงวาบอิริเดียม

ที่มา: