สมาคมดาราศาสตร์ไทย
พบดาวเคราะห์ในระบบสุริยะอื่นอีก 11 ดวง

พบดาวเคราะห์ในระบบสุริยะอื่นอีก 11 ดวง

9 เม.ย. 2544
ปรับปรุงครั้งล่าสุด 4 มกราคม 2560
รายงานโดย: วิมุติ วสะหลาย (wimut@hotmail.com)
นับตั้งแต่มีการค้นพบดาวเคราะห์ในระบบสุริยะอื่นเป็นครั้งแรกเมื่อต้นทศวรรษ 1990 การล่าดาวเคราะห์ได้กลายเป็นที่นิยมในหมู่นักดาราศาสตร์ดาวเคราะห์ มีรายงานการค้นพบดาวเคราะห์ในระบบสุริยะอื่นดวงใหม่ ๆ แทบทุกเดือน ล่าสุดเมื่อวันที่ 4 เมษายนที่ผ่านมา ได้มีรายงานการค้นพบดาวเคราะห์ใหม่เพิ่มขึ้นอีก 11 ดวงโดยนักดาราศาสตร์จากสวิตเซอร์แลนด์ ฝรั่งเศส อิสราเอล และสหรัฐอเมริกา ซึ่งมาจากการร่วมมือกันระหว่างโครงการค้นหาดาวเคราะห์ในระบบสุริยะอื่น 3 โครงการ

ดาวเคราะห์ใหม่ดวงหนึ่งน่าสนใจเป็นพิเศษ เป็นบริวารของดาว HD 80606 เพราะมีวงโคจรรีมาก ถึง 0.93 (ความรีของวงรีกำหนดด้วยตัวเลข ระหว่าง 0-1 วงกลมมีความรีเป็น 0 วงที่รีที่สุดจะมีความรีใกล้เคียง 1) ซึ่งนับเป็นวงโคจรที่รีที่สุดในบรรดาดาวเคราะห์น้อยในระบบสุริยะอื่นทั้งหมดที่เคยพบมา ระยะไกลสุดอยู่ที่ 127 ล้านกิโลเมตรจากดาว HD 80606 และมีระยะใกล้สุดเพียง 5 ล้านกิโลเมตร

ดาว HD 28185 อยู่ห่างจากโลกไม่ถึง 130 ปีแสง ก็พบว่ามีดาวเคราะห์เป็นบริวารดวงหนึ่งเหมือนกัน ดาวเคราะห์ดวงนี้มีวงโคจรคล้ายกับโลกมาก โคจรเป็นวงรีที่ค่อนข้างกลมอยู่ห่างจากจากดาวแม่เฉลี่ย 150.6 ล้านกิโลเมตร โคจร 1 รอบใช้เวลา 385 วัน แต่ขนาดของดาวเคราะห์กลับไม่ใกล้เคียงเลย เพราะมีมวลมากกว่าดาวพฤหัสบดีถึง 5.6 เท่า

ดาวเคราะห์อีกดวงหนึ่งอยู่ในระบบดาวฤกษ์สามดวง อยู่ห่างจากโลกประมาณ 152 ปีแสง สองดวงแรกเป็นดาวคู่ใกล้ชิดและโคจรรอบกันเองอย่างแนบแน่น ส่วนอีกดวงหนึ่ง คือ HD 178911B โคจรรอบดาวสองดวงแรกอยู่ห่าง ๆ ดาวดวงนี้เองที่พบว่ามีดาวเคราะห์ที่มีมวล 6.5 เท่าของดาวพฤหัสบดีเป็นบริวารดวงหนึ่ง โคจร 1 รอบใช้เวลา 71.5 วัน

ดาวฤกษ์ HD 74156 อยู่ห่างจากโลก 210 ปีแสง พบว่ามีดาวเคราะห์เป็นบริวารถึง 2 ดวง ดวงหนึ่งมีคาบการโคจร 6 ปี และมีมวลมากกว่าดาวพฤหัสบดี 7.5 เท่า อีกดวงหนึ่งมีวงโคจรเล็กกว่า มีคาบการโคจร 52 วัน และมีมวลประมาณ 1.5 เท่าของดาวพฤหัสบดี

ดาว HD 82943 อยู่ห่างจากโลก 90 ปีแสง ดาวดวงนี้เคยถูกพบมาก่อนแล้วว่ามีบริวารมวล 1.6 เท่าของดาวพฤหัสดีอยู่หนึ่งดวง โคจรรอบด้วยคาบ 444 วัน แต่จากการวิเคราะห์ข้อมูลอีกครั้งพบว่าน่าจะมีดาวเคราะห์อีกดวงหนึ่งที่โคจรอยู่ใกล้กว่าดาวแม่มากกว่า ดาวเคราะห์ดวงที่สองนี้มีคาบการโคจร 221 วัน หรือสั้นกว่าดวงแรก 2 เท่า เป็นการโคจรที่พ้องกันพอดี

นอกจากดาวเคราะห์ 6 ดวงนี้แล้ว ยังมีดาวเคราะห์ดวงอื่นอีก 3-10 ดวงที่ถูกค้นพบด้วยกัน ทั้งหมดโคจรรอบดาวฤกษ์ที่คล้ายกับดวงอาทิตย์ อยู่ห่างออกไปราว 100-145 ปีแสง

ดาวเคราะห์ทั้งหมดที่พบนี้ ถูกค้นพบโดยการวิเคราะห์ลักษณะการแกว่งของดาวฤกษ์ ทำให้นักดาราศาสตร์สามารถประมาณวงโคจรและมวลของดาวเคราะห์บริวารที่มองไม่เห็นได้

ความเร็วตามแนวเล็งของ HD 80606(ภาพจาก ESO)

ความเร็วตามแนวเล็งของ HD 80606(ภาพจาก ESO)

ความเร็วตามแนวเล็งของ HD 82943(ภาพจาก ESO)

ความเร็วตามแนวเล็งของ HD 82943(ภาพจาก ESO)

วงโคจรของดาวเคราะห์ใหม่ที่พบ 5 ดวง เปรียบเทียบกับวงโคจรของโลกและดาวพุธ

วงโคจรของดาวเคราะห์ใหม่ที่พบ 5 ดวง เปรียบเทียบกับวงโคจรของโลกและดาวพุธ

<span class='mkbb-indentation'></span>องค์ประกอบของวงโคจรของดาวเคราะห์ในระบบสุริยะอื่นที่พบใหม่ทั้ง 11 ดวง<br />
<br />
<span class='mkbb-indentation'></span>* ค้นพบมาก่อนหน้านี้<br />
<br />
<span class='mkbb-indentation'></span>P = คาบ (วันโลก)<br />
<br />
<span class='mkbb-indentation'></span>a = ครึ่งแกนเอก<br />
<br />
<span class='mkbb-indentation'></span>e = ความรี<br />
<br />
<span class='mkbb-indentation'></span>M = มวล (จำนวนเท่าของมวลดาวพฤหัสบดี)<br />
<br />
<span class='mkbb-indentation'></span>d = ระยะห่างจากโลก (ปีแสง)<br />
<br />

องค์ประกอบของวงโคจรของดาวเคราะห์ในระบบสุริยะอื่นที่พบใหม่ทั้ง 11 ดวง

* ค้นพบมาก่อนหน้านี้

P = คาบ (วันโลก)

a = ครึ่งแกนเอก

e = ความรี

M = มวล (จำนวนเท่าของมวลดาวพฤหัสบดี)

d = ระยะห่างจากโลก (ปีแสง)

ที่มา: