ดวงจันทร์บังดาวพฤหัสบดี : 23 กุมภาพันธ์ 2552

ปรับปรุง : 21 กุมภาพันธ์ 2552 วรเชษฐ์ บุญปลอด

เช้ามืดวันจันทร์ที่ 23 กุมภาพันธ์ 2552 นอกจากจะเป็นวันที่ดวงจันทร์เคลื่อนไปอยู่ท่ามกลางดาวเคราะห์ 3 ดวง ได้แก่ ดาวพุธ ดาวอังคาร และดาวพฤหัสบดี ยังจะเป็นวันที่ประเทศไทยและพื้นที่ส่วนใหญ่ของทวีปเอเชียจะมีโอกาสเห็นดาวพฤหัสบดีถูกดวงจันทร์บัง

แผนที่แสดงบริเวณที่มองเห็นดวงจันทร์บังดาวพฤหัสบดี วันที่ 23 กุมภาพันธ์ 2552

แผนที่แสดงบริเวณที่มองเห็นดวงจันทร์บังดาวพฤหัสบดี (ภายในขอบเขตเส้นสีแดง) เงาดวงจันทร์เคลื่อนจากซ้ายไปขวา แตะผิวโลกครั้งแรกที่จุด A เมื่อเวลา 5.36 น. จากนั้นไปสิ้นสุดที่จุด B ในเวลา 9.23 น. เส้นแบ่งด้านกลางวันกับกลางคืนแสดงเมื่อเวลา 7.30 น. เป็นจังหวะที่เงาดวงจันทร์เข้าใกล้ศูนย์กลางโลกมากที่สุด

ลักษณะของปรากฏการณ์

ปรากฏการณ์ในเช้ามืดวันที่ 23 กุมภาพันธ์ เริ่มต้นขณะที่ดวงจันทร์อยู่ต่ำใกล้ขอบฟ้าทิศตะวันออก จึงอาจสังเกตได้ยาก โดยเฉพาะในกรณีที่มีหมอกบดบังในบริเวณใกล้ขอบฟ้า แม้ว่ามีแนวโน้มที่ท้องฟ้าน่าจะปลอดโปร่งปราศจากเมฆก็ตาม

ดวงจันทร์จะเป็นเสี้ยวบาง ๆ มีส่วนสว่างอยู่เพียงร้อยละ 4 ของพื้นผิว ดาวพฤหัสบดีหายลับไปที่ขอบด้านสว่างของดวงจันทร์ จากนั้นปรากฏการณ์จะสิ้นสุดเมื่อดาวพฤหัสบดีโผล่พ้นขอบด้านมืดซึ่งอยู่ในซีกด้านตรงกันข้าม และเป็นเวลาที่ท้องฟ้าสว่างแล้ว

เส้นทางการเคลื่อนที่ของดาวพฤหัสบดี ขณะเกิดการบังในวันที่ 23 กุมภาพันธ์ 2552

จังหวะที่ดวงจันทร์เข้าบังดาวพฤหัสบดีเป็นเวลาที่ดวงจันทร์อยู่สูงจากขอบฟ้าไม่มาก หากไม่มีเมฆหมอกเป็นอุปสรรค ก็อาจพอสังเกตได้ด้วยตาเปล่าหรือกล้องสองตา แต่เมื่อดวงจันทร์เคลื่อนตัวออกจากดาวพฤหัสบดี ท้องฟ้าจะสว่าง การสังเกตด้วยตาเปล่าทำได้ยากหรืออาจไม่ได้เลยเนื่องจากคาดว่าไม่น่าจะเห็นดาวพฤหัสบดี (ยกเว้นภาคใต้ตอนล่างของประเทศ -- ดูหมายเหตุข้างล่าง) แต่กล้องโทรทรรศน์กำลังขยายสูงอาจช่วยให้พอมองเห็นดาวพฤหัสบดีได้ลาง ๆ หรืออาจมองไม่เห็น ขึ้นอยู่กับสภาพท้องฟ้า

ขั้นตอนการเกิดดวงจันทร์บังดาวพฤหัสบดี 23 กุมภาพันธ์ 2552
สถานที่ ดวงจันทร์ขึ้น เริ่มบังดาวพฤหัสบดี สิ้นสุดการบัง ดวงอาทิตย์ขึ้น
เวลา ม.ย. มุมเงย เวลา ม.ย. มุมเงย
กรุงเทพฯ 5.15 น. 5:36.9 น. 175° 6:41.5 น. 296° 19° 6.38 น.
ขอนแก่น 5.09 น. 5:38.7 น. 161° 6:49.9 น. 300° 21° 6.30 น.
เชียงใหม่ 5.28 น. 5:39.0 น. 156° 6:48.9 น. 305° 17° 6.47 น.
นครราชสีมา 5.10 น. 5:37.6 น. 168° 6:46.1 น. 298° 20° 6.32 น.
นครศรีธรรมราช 5.10 น. 5:39.0 น. 201° 6:27.6 น. 283° 17° 6.36 น.
ประจวบคีรีขันธ์ 5.15 น. 5:36.8 น. 184° 6:36.3 น. 292° 18° 6.39 น.
พิษณุโลก 5.20 น. 5:38.0 น. 162° 6:47.1 น. 301° 18° 6.41 น.
ระยอง 5.10 น. 5:36.9 น. 178° 6:40.3 น. 294° 19° 6.34 น.
สงขลา 5.05 น. 5:40.5 น. 207° 6:24.6 น. 279° 17° 6.33 น.
อุบลราชธานี 4.59 น. 5:38.9 น. 163° 6:50.7 น. 298° 24° 6.21 น.

หมายเหตุ :

  1. ตารางแสดงผลการคำนวณสำหรับอำเภอเมืองของจังหวัด ใช้ค่าความละเอียดในระดับทศนิยม 1 ตำแหน่งของนาที หากทราบพิกัดที่แน่นอนของสถานที่สังเกตการณ์ สามารถคำนวณได้ถึงระดับวินาที
  2. เวลาที่แสดงในตาราง เป็นเวลาเมื่อขอบดวงจันทร์ผ่านกึ่งกลางดาวพฤหัสบดี กล้องโทรทรรศน์กำลังขยายสูงจะสังเกตได้ว่าดวงจันทร์ใช้เวลาประมาณ 80-90 วินาทีนับตั้งแต่เริ่มแตะขอบด้านหนึ่งไปยังขอบอีกด้านหนึ่งของดาวพฤหัสบดี
  3. ม.ย. ย่อจาก มุมจุดยอด (vertex angle : V.A.) หมายถึงมุมที่วัดจากด้านบนสุดของดวงจันทร์ กวาดทวนเข็มนาฬิกาไปทางซ้ายมือที่ 90° ด้านล่างที่ 180° และขวามือที่ 270° ใช้บอกตำแหน่งที่ดาวพฤหัสบดีแตะขอบดวงจันทร์โดยเทียบกับทิศทางไปยังจุดเหนือศีรษะของผู้สังเกต
  4. จากตารางจะเห็นได้ว่าหากไม่คำนึงถึงสภาพอากาศ ภาคใต้ตอนล่างมีโอกาสเห็นปรากฏการณ์ครั้งนี้ได้ดีกว่าภาคอื่น ๆ เนื่องจากเริ่มปรากฏการณ์ในเวลาที่ดวงจันทร์อยู่สูงจากขอบฟ้า และสิ้นสุดปรากฏการณ์ก่อนดวงอาทิตย์ขึ้น ต่างจากภาคอื่นที่ปรากฏการณ์สิ้นสุดหลังจากดวงอาทิตย์ขึ้น นอกจากนั้น ด้านตะวันออกของภาคอีสานเป็นพื้นที่ที่สังเกตปรากฏการณ์ขณะเริ่มต้นได้ดี เพราะดวงจันทร์ขึ้นสูงเหนือขอบฟ้ามากที่สุด
  5. ตัวเลขในตารางนี้ บางค่าแตกต่างจากที่พิมพ์ในวารสารทางช้างเผือก ฉบับคู่มือดูดาว พ.ศ. 2552 อยู่เล็กน้อย เนื่องจากคำนวณด้วยโปรแกรมที่พัฒนาขึ้นใหม่

ในอดีตและอนาคต

ดวงจันทร์บังดาวพฤหัสบดีที่เห็นได้ในประเทศไทยครั้งที่ผ่านมา เกิดขึ้นเมื่อเช้ามืดวันที่ 19 กรกฎาคม 2544 แต่เห็นได้เฉพาะภาคใต้ตอนล่างเท่านั้น และหลังจากครั้งนี้ก็จะเกิดอีกในวันที่ 12 สิงหาคม 2555 เห็นได้เฉพาะภาคใต้ตอนล่างอีกเช่นเดียวกัน สำหรับในกรุงเทพฯ เคยเกิดขึ้นเมื่อวันที่ 1 พฤศจิกายน 2541 และหลังจากปีนี้จะเกิดอีกครั้งในวันที่ 25 ตุลาคม 2577

ดวงจันทร์บังดาวพฤหัสบดี พ.ศ. 2501-2600
วันที่ ภูมิภาคที่มองเห็น
24 มิถุนายน 2519 ทั่วประเทศ
11 ธันวาคม 2522 ภาคใต้
30 เมษายน 2526 ทั่วประเทศ
26 พฤษภาคม 2526 ภาคเหนือตอนบน (ใกล้ขอบฟ้า)
10 ตุลาคม 2526 ทั่วประเทศ
1 พฤศจิกายน 2541 เกือบทั่วประเทศ ยกเว้นภาคเหนือและตอนบนของภาคอีสาน
19 กรกฎาคม 2544 ภาคใต้ตอนล่าง
23 กุมภาพันธ์ 2552 ทั่วประเทศ (ใกล้ขอบฟ้า)
12 สิงหาคม 2555 ภาคใต้ตอนล่าง (ใกล้ขอบฟ้า)
3 พฤศจิกายน 2569 ภาคใต้ ตอนล่างของภาคตะวันออก เพชรบุรี และประจวบคีรีขันธ์
25 ตุลาคม 2577 เกือบทั่วประเทศ ยกเว้นภาคใต้
20 มกราคม 2581 ทั่วประเทศ
12 เมษายน 2581* ทั่วประเทศ
2 กันยายน 2591 ภาคเหนือตอนบน

หมายเหตุ: เลือกเฉพาะที่เห็นในพื้นที่ประเทศไทยและเกิดขึ้นในเวลากลางคืน * ปรากฏการณ์ในคืนวันที่ 12 เมษายน 2581 เกิดหลังจากดวงจันทร์บังดาวยูเรนัสไม่ถึง 2 ชั่วโมง

ดูเพิ่ม