ดวงจันทร์บังดาวพฤหัสบดี : 23 กุมภาพันธ์ 2552
เช้ามืดวันจันทร์ที่ 23 กุมภาพันธ์ 2552 นอกจากจะเป็นวันที่ดวงจันทร์เคลื่อนไปอยู่ท่ามกลางดาวเคราะห์ 3 ดวง ได้แก่ ดาวพุธ ดาวอังคาร และดาวพฤหัสบดี ยังจะเป็นวันที่ประเทศไทยและพื้นที่ส่วนใหญ่ของทวีปเอเชียจะมีโอกาสเห็นดาวพฤหัสบดีถูกดวงจันทร์บัง
ดวงจันทร์จะเป็นเสี้ยวบาง ๆ มีส่วนสว่างอยู่เพียงร้อยละ 4 ของพื้นผิว ดาวพฤหัสบดีหายลับไปที่ขอบด้านสว่างของดวงจันทร์ จากนั้นปรากฏการณ์จะสิ้นสุดเมื่อดาวพฤหัสบดีโผล่พ้นขอบด้านมืดซึ่งอยู่ในซีกด้านตรงกันข้าม และเป็นเวลาที่ท้องฟ้าสว่างแล้ว
หมายเหตุ :
●ตารางแสดงผลการคำนวณสำหรับอำเภอเมืองของจังหวัด ใช้ค่าความละเอียดในระดับทศนิยม 1 ตำแหน่งของนาที หากทราบพิกัดที่แน่นอนของสถานที่สังเกตการณ์ สามารถคำนวณได้ถึงระดับวินาที
●เวลาที่แสดงในตาราง เป็นเวลาเมื่อขอบดวงจันทร์ผ่านกึ่งกลางดาวพฤหัสบดี กล้องโทรทรรศน์กำลังขยายสูงจะสังเกตได้ว่าดวงจันทร์ใช้เวลาประมาณ 80-90 วินาทีนับตั้งแต่เริ่มแตะขอบด้านหนึ่งไปยังขอบอีกด้านหนึ่งของดาวพฤหัสบดี
●ม.ย. ย่อจาก มุมจุดยอด (vertex angle : V.A.) หมายถึงมุมที่วัดจากด้านบนสุดของดวงจันทร์ กวาดทวนเข็มนาฬิกาไปทางซ้ายมือที่ 90° ด้านล่างที่ 180° และขวามือที่ 270° ใช้บอกตำแหน่งที่ดาวพฤหัสบดีแตะขอบดวงจันทร์โดยเทียบกับทิศทางไปยังจุดเหนือศีรษะของผู้สังเกต
●จากตารางจะเห็นได้ว่าหากไม่คำนึงถึงสภาพอากาศ ภาคใต้ตอนล่างมีโอกาสเห็นปรากฏการณ์ครั้งนี้ได้ดีกว่าภาคอื่น ๆ เนื่องจากเริ่มปรากฏการณ์ในเวลาที่ดวงจันทร์อยู่สูงจากขอบฟ้า และสิ้นสุดปรากฏการณ์ก่อนดวงอาทิตย์ขึ้น ต่างจากภาคอื่นที่ปรากฏการณ์สิ้นสุดหลังจากดวงอาทิตย์ขึ้น นอกจากนั้น ด้านตะวันออกของภาคอีสานเป็นพื้นที่ที่สังเกตปรากฏการณ์ขณะเริ่มต้นได้ดี เพราะดวงจันทร์ขึ้นสูงเหนือขอบฟ้ามากที่สุด
●ตัวเลขในตารางนี้ บางค่าแตกต่างจากที่พิมพ์ในวารสารทางช้างเผือก ฉบับคู่มือดูดาว พ.ศ. 2552 อยู่เล็กน้อย เนื่องจากคำนวณด้วยโปรแกรมที่พัฒนาขึ้นใหม่
หมายเหตุ: เลือกเฉพาะที่เห็นในพื้นที่ประเทศไทยและเกิดขึ้นในเวลากลางคืน * ปรากฏการณ์ในคืนวันที่ 12 เมษายน 2581 เกิดหลังจากดวงจันทร์บังดาวยูเรนัสไม่ถึง 2 ชั่วโมง
แผนที่แสดงบริเวณที่มองเห็นดวงจันทร์บังดาวพฤหัสบดี (ภายในขอบเขตเส้นสีแดง) เงาดวงจันทร์เคลื่อนจากซ้ายไปขวา แตะผิวโลกครั้งแรกที่จุด A เมื่อเวลา 5.36 น. จากนั้นไปสิ้นสุดที่จุด B ในเวลา 9.23 น. เส้นแบ่งด้านกลางวันกับกลางคืนแสดงเมื่อเวลา 7.30 น. เป็นจังหวะที่เงาดวงจันทร์เข้าใกล้ศูนย์กลางโลกมากที่สุด
ลักษณะของปรากฏการณ์
ปรากฏการณ์ในเช้ามืดวันที่ 23 กุมภาพันธ์ เริ่มต้นขณะที่ดวงจันทร์อยู่ต่ำใกล้ขอบฟ้าทิศตะวันออก จึงอาจสังเกตได้ยาก โดยเฉพาะในกรณีที่มีหมอกบดบังในบริเวณใกล้ขอบฟ้า แม้ว่ามีแนวโน้มที่ท้องฟ้าน่าจะปลอดโปร่งปราศจากเมฆก็ตามดวงจันทร์จะเป็นเสี้ยวบาง ๆ มีส่วนสว่างอยู่เพียงร้อยละ 4 ของพื้นผิว ดาวพฤหัสบดีหายลับไปที่ขอบด้านสว่างของดวงจันทร์ จากนั้นปรากฏการณ์จะสิ้นสุดเมื่อดาวพฤหัสบดีโผล่พ้นขอบด้านมืดซึ่งอยู่ในซีกด้านตรงกันข้าม และเป็นเวลาที่ท้องฟ้าสว่างแล้ว
จังหวะที่ดวงจันทร์เข้าบังดาวพฤหัสบดีเป็นเวลาที่ดวงจันทร์อยู่สูงจากขอบฟ้าไม่มาก หากไม่มีเมฆหมอกเป็นอุปสรรค ก็อาจพอสังเกตได้ด้วยตาเปล่าหรือกล้องสองตา แต่เมื่อดวงจันทร์เคลื่อนตัวออกจากดาวพฤหัสบดี ท้องฟ้าจะสว่าง การสังเกตด้วยตาเปล่าทำได้ยากหรืออาจไม่ได้เลยเนื่องจากคาดว่าไม่น่าจะเห็นดาวพฤหัสบดี (ยกเว้นภาคใต้ตอนล่างของประเทศ -- ดูหมายเหตุข้างล่าง) แต่กล้องโทรทรรศน์กำลังขยายสูงอาจช่วยให้พอมองเห็นดาวพฤหัสบดีได้ลาง ๆ หรืออาจมองไม่เห็น ขึ้นอยู่กับสภาพท้องฟ้า
| สถานที่ | ดวงจันทร์ขึ้น | เริ่มบังดาวพฤหัสบดี | สิ้นสุดการบัง | ดวงอาทิตย์ขึ้น | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| เวลา | ม.ย. | มุมเงย | เวลา | ม.ย. | มุมเงย | |||
| กรุงเทพฯ | 5.15 น. | 5:36.9 น. | 175° | 4° | 6:41.5 น. | 296° | 19° | 6.38 น. |
| ขอนแก่น | 5.09 น. | 5:38.7 น. | 161° | 6° | 6:49.9 น. | 300° | 21° | 6.30 น. |
| เชียงใหม่ | 5.28 น. | 5:39.0 น. | 156° | 1° | 6:48.9 น. | 305° | 17° | 6.47 น. |
| นครราชสีมา | 5.10 น. | 5:37.6 น. | 168° | 5° | 6:46.1 น. | 298° | 20° | 6.32 น. |
| นครศรีธรรมราช | 5.10 น. | 5:39.0 น. | 201° | 6° | 6:27.6 น. | 283° | 17° | 6.36 น. |
| ประจวบคีรีขันธ์ | 5.15 น. | 5:36.8 น. | 184° | 4° | 6:36.3 น. | 292° | 18° | 6.39 น. |
| พิษณุโลก | 5.20 น. | 5:38.0 น. | 162° | 3° | 6:47.1 น. | 301° | 18° | 6.41 น. |
| ระยอง | 5.10 น. | 5:36.9 น. | 178° | 5° | 6:40.3 น. | 294° | 19° | 6.34 น. |
| สงขลา | 5.05 น. | 5:40.5 น. | 207° | 7° | 6:24.6 น. | 279° | 17° | 6.33 น. |
| อุบลราชธานี | 4.59 น. | 5:38.9 น. | 163° | 8° | 6:50.7 น. | 298° | 24° | 6.21 น. |
หมายเหตุ :
●ตารางแสดงผลการคำนวณสำหรับอำเภอเมืองของจังหวัด ใช้ค่าความละเอียดในระดับทศนิยม 1 ตำแหน่งของนาที หากทราบพิกัดที่แน่นอนของสถานที่สังเกตการณ์ สามารถคำนวณได้ถึงระดับวินาที
●เวลาที่แสดงในตาราง เป็นเวลาเมื่อขอบดวงจันทร์ผ่านกึ่งกลางดาวพฤหัสบดี กล้องโทรทรรศน์กำลังขยายสูงจะสังเกตได้ว่าดวงจันทร์ใช้เวลาประมาณ 80-90 วินาทีนับตั้งแต่เริ่มแตะขอบด้านหนึ่งไปยังขอบอีกด้านหนึ่งของดาวพฤหัสบดี
●ม.ย. ย่อจาก มุมจุดยอด (vertex angle : V.A.) หมายถึงมุมที่วัดจากด้านบนสุดของดวงจันทร์ กวาดทวนเข็มนาฬิกาไปทางซ้ายมือที่ 90° ด้านล่างที่ 180° และขวามือที่ 270° ใช้บอกตำแหน่งที่ดาวพฤหัสบดีแตะขอบดวงจันทร์โดยเทียบกับทิศทางไปยังจุดเหนือศีรษะของผู้สังเกต
●จากตารางจะเห็นได้ว่าหากไม่คำนึงถึงสภาพอากาศ ภาคใต้ตอนล่างมีโอกาสเห็นปรากฏการณ์ครั้งนี้ได้ดีกว่าภาคอื่น ๆ เนื่องจากเริ่มปรากฏการณ์ในเวลาที่ดวงจันทร์อยู่สูงจากขอบฟ้า และสิ้นสุดปรากฏการณ์ก่อนดวงอาทิตย์ขึ้น ต่างจากภาคอื่นที่ปรากฏการณ์สิ้นสุดหลังจากดวงอาทิตย์ขึ้น นอกจากนั้น ด้านตะวันออกของภาคอีสานเป็นพื้นที่ที่สังเกตปรากฏการณ์ขณะเริ่มต้นได้ดี เพราะดวงจันทร์ขึ้นสูงเหนือขอบฟ้ามากที่สุด
●ตัวเลขในตารางนี้ บางค่าแตกต่างจากที่พิมพ์ในวารสารทางช้างเผือก ฉบับคู่มือดูดาว พ.ศ. 2552 อยู่เล็กน้อย เนื่องจากคำนวณด้วยโปรแกรมที่พัฒนาขึ้นใหม่
ในอดีตและอนาคต
ดวงจันทร์บังดาวพฤหัสบดีที่เห็นได้ในประเทศไทยครั้งที่ผ่านมา เกิดขึ้นเมื่อเช้ามืดวันที่ 19 กรกฎาคม 2544 แต่เห็นได้เฉพาะภาคใต้ตอนล่างเท่านั้น และหลังจากครั้งนี้ก็จะเกิดอีกในวันที่ 12 สิงหาคม 2555 เห็นได้เฉพาะภาคใต้ตอนล่างอีกเช่นเดียวกัน สำหรับในกรุงเทพฯ เคยเกิดขึ้นเมื่อวันที่ 1 พฤศจิกายน 2541 และหลังจากปีนี้จะเกิดอีกครั้งในวันที่ 25 ตุลาคม 2577| วันที่ | ภูมิภาคที่มองเห็น |
|---|---|
| 24 มิถุนายน 2519 | ทั่วประเทศ |
| 11 ธันวาคม 2522 | ภาคใต้ |
| 30 เมษายน 2526 | ทั่วประเทศ |
| 26 พฤษภาคม 2526 | ภาคเหนือตอนบน (ใกล้ขอบฟ้า) |
| 10 ตุลาคม 2526 | ทั่วประเทศ |
| 1 พฤศจิกายน 2541 | เกือบทั่วประเทศ ยกเว้นภาคเหนือและตอนบนของภาคอีสาน |
| 19 กรกฎาคม 2544 | ภาคใต้ตอนล่าง |
| 23 กุมภาพันธ์ 2552 | ทั่วประเทศ (ใกล้ขอบฟ้า) |
| 12 สิงหาคม 2555 | ภาคใต้ตอนล่าง (ใกล้ขอบฟ้า) |
| 3 พฤศจิกายน 2569 | ภาคใต้ ตอนล่างของภาคตะวันออก เพชรบุรี และประจวบคีรีขันธ์ |
| 25 ตุลาคม 2577 | เกือบทั่วประเทศ ยกเว้นภาคใต้ |
| 20 มกราคม 2581 | ทั่วประเทศ |
| 12 เมษายน 2581* | ทั่วประเทศ |
| 2 กันยายน 2591 | ภาคเหนือตอนบน |
หมายเหตุ: เลือกเฉพาะที่เห็นในพื้นที่ประเทศไทยและเกิดขึ้นในเวลากลางคืน * ปรากฏการณ์ในคืนวันที่ 12 เมษายน 2581 เกิดหลังจากดวงจันทร์บังดาวยูเรนัสไม่ถึง 2 ชั่วโมง